Nijerya'da akbabalar yok oluyor ama 'Akbaba Kralı' bu gidişi tersine çevirmeye çalışıyor

Batı Afrika'daki birçok kentte akbabalar gökyüzünden kaybolurken, bu kuşların yok oluşu artık göz ardı edilemiyor. Koruma uzmanları, geleneksel inançlar ve ruhani uygulamalarla bağlantılı avlanmanın akbaba türlerini yok olmanın eşiğine getirdiği konusunda uyarıyor. Akbabalar olmadan ekosistemler, hastalıkların yayılmasına karşı doğal savunmasını kaybeder.

Nijerya'nın güneydoğusundaki Awka-Etiti'de ise durum farklı. Burada, Nguma adlı bir tanrıya adanmış türbeyi çevreleyen kutsal orman, akbabalar için doğal bir koruma alanı işlevi görüyor. Yerel halk, akbabaları avlamıyor ve türbelere yapılan kurban sunularının bu kuşları çektiği belirtiliyor.

Akbaba Kralı'nın mücadelesi

Nijerya Koruma Vakfı (NCF) ile gönüllü olarak çalışan Chukwuemeka Igwe, 'Akbaba Kralı' lakabıyla tanınıyor. Igwe, akbabaların kötü bir işaret olmadığını, aksine kurbanların tanrı tarafından kabul edildiğine işaret ettiğini söylüyor. 'Onlara anlatıyorum ki akbaba insan hayatına faydalıdır' diyen Igwe, son altı yıldır topluluk liderlerini, yerel grupları ve güvenlik ekiplerini örgütleyerek bu kuşları dışarıdan gelen avcılara karşı koruyor.

Yerel yönetmelikler de akbabaların korunmasını resmileştirmeye başladı. Gönüllülerin kayıtlarına göre, 2017'de yaklaşık 20 olan akbaba sayısı bugün 160'ın üzerine çıktı.

Yok oluşun nedenleri

Akbabaların düşüşünde tek etken habitat kaybı değil. BirdLife International'a göre, Afrika'daki akbabaların yaklaşık yüzde 60'ı zehirlenme sonucu ölüyor. Geleneksel tıpta ve Vodun (Voodoo) inancında akbaba ve vücut parçalarının kullanımı, özellikle Batı ve Güney Afrika'da türlerin azalmasındaki en önemli etkenlerden biri olarak öne çıkıyor.

NCF koruma biyoloğu Stella Egbe, Nijerya'da ölü bir yetişkin akbabanın fiyatının 25 bin ila 30 bin naira (18-22 dolar) iken şimdi 200 bin nairaya (145 dolar) kadar çıkabildiğini söylüyor. Yumurta ve yuvaların da hedef alınması, yavaş üreyen bu tür için felaket anlamına geliyor.

BirdLife International'a göre, Afrika'daki yedi akbaba türü küresel olarak 'nesli tehlike altında' veya 'kritik tehlikede' olarak sınıflandırılıyor. Son 50 yılda akbaba popülasyonlarında yüzde 80 ila 97 oranında düşüş kaydedildi.

Nijerya Gümrük Servisi Sözcüsü Abdullahi Maiwada, akbaba kaçakçılığını önlemek için çaba gösterdiklerini ancak toplumun eğitiminin de şart olduğunu vurguluyor: 'İnsanlar bu türlerin neden korunması gerektiğini anlarsa, bizim uygulamalarımız sadece inatçılara karşı tamamlayıcı olur.'

Awka-Etiti'deki başarı, koruma çabalarında toplulukların rolünü gösteriyor. Igwe, 'Akbabalar neredeyse geri döndü. Bir ara kayboldular ama şimdi pazarda yine görüyoruz' diyor. Egbe ise bu kasabanın, toplulukların çevrelerini sahiplenmesiyle neler başarılabileceğine dair iyi bir örnek olduğunu söylüyor.