Macaristan komünist dönemi gizli polis dosyalarını açtı

Macaristan, komünist dönemde gizli polis teşkilatına muhbir olarak kaydedilen yaklaşık 60 bin kişinin kimlik ve kişisel bilgilerini kamuya açtı. Pazartesi günü duyurulan karar, Başbakan Péter Magyar'ın seçim kampanyasında verdiği sözlerden biriydi. Bilgiler nyitottaktak.hu adlı internet sitesinde erişime sunuldu.

Hükümet, 45 yıllık komünist yönetimin yaralarının sarılması için bu adımın gerekli olduğunu savunuyor. Magyar, Budapeşte'deki devlet arşivinde gazetecilere yaptığı açıklamada, "Bu uzun süredir beklenen belgelerin yayımlanmasını herkesin onur ve insaniyetle karşılamasını rica ediyorum" dedi. Birçok ailenin ölmüş yakınlarıyla ilgili zor bilgilerle karşılaşacağını belirten Magyar, "Travmayla yüzleşmeden ve soru sormadan başa çıkmak mümkün değil" diye ekledi.

Dosyaların içeriği ve eksiklikleri

Açılan belgeler arasında, muhbirlerin gerçek adı, kod adı, doğum tarihi, adresi ve annesinin adının yanı sıra işe alınma nedeni (gönüllü, şantaj veya zorlama) ve onları yöneten subayın adı yer alıyor. "B-dosyaları" olarak bilinen ve işe alım sürecine dair daha fazla ayrıntı içeren belgelerin dijitalleştirilmesi sürüyor; bunlar 25 Şubat'ta açıklanacak.

Eleştirmenler, dosyaların eksik olduğunu ve açıklamanın çok geç yapıldığını belirtiyor. Ayrıca, muhbirlerin hangi koşullarda kaydedildiği tam olarak anlatılmadan isimlerin yayımlanmasının kamuoyunu yanıltabileceği ve ailelere gereksiz acı verebileceği uyarısında bulunuyorlar. Tarihçi Zsuzsanna Borvendég, hayatta kalan ajan raporlarının büyük çoğunluğunda ajanın kimliğinin bile tespit edilemediğini söylüyor.

1944 Aralık ile 1990 Şubat arasında Macaristan'da 150-160 bin kişinin muhbir olarak kaydedildiği tahmin ediliyor. Birçoğu iş veya eğitim imkânlarını kaybetme, ilaç erişiminin kesilmesi ya da cinsel hayatlarına dair bilgilerin ifşa edilmesi tehdidiyle şantaja uğramıştı. Bu tür mahrem ayrıntılar yeni açıklamalarda da sansürlenecek. Dosyaların açılmasını uzun süredir savunan tarihçi Krisztian Ungváry, vatandaşların devletin kendileri hakkında tuttuğu bilgilere erişiminin iktidardakilerin keyfine bağlı olmaması gerektiğini ifade ediyor.

1989'da komünist partiyi devirenlerin verdiği sözün yerine getirilmesi olarak sunulan karar, 1956 Macar Devrimi'nin Sovyet tanklarıyla bastırıldığı 4 Kasım tarihine denk getirildi. 1998'den bu yana kişilerin kendi dosyalarını talep etmesi mümkündü; ancak birçok isim karartılmış ve dosyalar komünizm sonrası gizli servisler tarafından alıkonulmuştu.