Kullanılmayan spor giysileri ikinci hayata kavuşuyor

Elit bir sporcu için olimpik forma giymek, yıllar süren fedakarlığın ödülü olabilir. Ancak bu kıyafetlerin bir kısmı ambalajından hiç çıkmıyor.

İngiltere'nin güney kıyısındaki bir depoda, Paris 2024 ve Milano Cortina 2026 için üretilen Team GB (Büyük Britanya Olimpiyat Takımı) kıyafetleri kutularda duruyor. Eşofman altları, ceketler, kapüşonlular ve tişörtler hiç dokunulmamış halde bekliyor. Aralarında olimpiyat açılış törenleri için tasarlanmış giysiler de var. Hepsi giyilmemiş.

Ticari kısıtlamalar, fazla stokun büyük ölçekte elden çıkarılmasını zorlaştırabiliyor.

Yeni bir ortaklık sayesinde, yüzlerce fazla Team GB kıyafeti ve satılmayan ürün, özel bir platform üzerinden yeniden satılacak. Gelir, British Olympic Association'ın (BOA — Britanya Olimpiyat Birliği) hayır kurumu kolu olan Team GB Foundation'a aktarılacak.

İlk lansmanda Paris 2024'ten 700 ürün yer alacak.

Bu, spor giysilerine ikinci bir hayat vermenin bir yolu. Peki bu fazlalık neden oluşuyor ve kullanılabilir durumdaki kıyafetleri başkalarına iletmek neden bu kadar zor?

Yılda 100 bin ürün çöpe gidiyor

BOA bu sorunla uğraşan tek kuruluş değil; elit spor genel olarak kıyafet israfıyla mücadele ediyor.

Sürdürülebilirlik konusunda uzmanlaşan danışmanlık şirketi 5thread, Birleşik Krallık'ta her yıl 100 bine kadar spor giysisinin çöplüğe gittiğini tahmin ediyor.

5thread direktörü ve spor giyim ile döngüsel ekonomi alanında doktora araştırmacısı Joanna Czutkowna, "Bu büyük bir sorun ve aynı zamanda karmaşık bir sorun" diyor.

Czutkowna'ya göre bu kıyafetlerin çoğu, hangi sporcuların yarışacağı bilinmeden önce satın alınıyor. Bu da sipariş aşamasında ciddi miktarda fazla stok oluşmasına yol açıyor. Ayrıca bu tür sözleşmelerde "ayni değer" (value in kind) adı verilen bir madde bulunuyor; yani sözleşme tamamen ticari değil ve ücretsiz ürün almayı teşvik eden bir yapı var. Czutkowna bu uygulamaları Team GB'nin düzenlemelerinden ziyade genel olarak elit spor için anlatıyor.

Performans gereklilikleri de israfı azaltma çabalarını zorlaştırıyor. Sporcuların yarışmalarına yardımcı olacak şekilde tasarlanmış kıyafetlere ihtiyacı var; bu nedenle miktarı azaltmak veya malzemeyi değiştirmek her zaman kolay değil.

Toplam fazlalığı ölçmek güç. Kıyafetler, sayılabileceği bir atık akışına girmeden depolarda veya sporcuların garajlarında kalabiliyor.

Sorun kulüplerden ülkelere kadar tüm sporu kapsıyor.

Avrupa futbolunun yönetim organı UEFA, profesyonel takım giysilerinin yüzde 60'a kadarının sezon sonunda imha edildiğini tahmin ediyor; ancak bu rakam bağımsız olarak doğrulanmış değil.

Engeller kıyafetlerin durumuyla ilgili değil.

Czutkowna, "Sözleşmeler yeniden kullanımı yasaklayabiliyor çünkü ürünün piyasada olmasını istemiyorlar ya da saklamak istedikleri özel bir yenilik olabiliyor" diyor.

Team GB dahil çeşitli kuruluşlarla çalışan özel yeniden satış platformu Kitround'un kurucu ortaklarından Adam Stevens, sponsorluk ve tedarik anlaşmalarının spor için finansal açıdan önemini koruduğunu, ancak kıyafetlerin yeniden kullanılmasına izin verirken bu anlaşmalara saygı göstermenin yolları olduğunu belirtiyor.

"Hangi sporu yaparsa yapsın, hangi takımı desteklerse desteklesin, yeni ürün almaya gücü yetmeyen çok sayıda insan var" diyor.

Sporcular da fazla ürün biriktiriyor

2028 Los Angeles Olimpiyatları'na katılmayı hedefleyen Britanyalı kite sörfçüsü Lily Young için rekabet avantajı arayışı da tek başına fazlalık yaratabiliyor.

Büyük şampiyonalara hazırlanan sporcular hiçbir şeyi şansa bırakmak istemiyor.

Young, "Bu da çok fazla atık oluşması anlamına geliyor; 'bu neredeyse yepyeni ama kazanmak için yeterince iyi değil' dediğiniz bir sürü ürün kalıyor" diyor.

Sponsor değişiklikleri de sporcuların artık giyemeyeceği kıyafetlerle kalmasına yol açabiliyor.

Young ve diğer sporcular tişörtleri daha genç takım üyelerine ve gençlik takımlarına verdi. Uygun kalan dalgıç kıyafetleri ve diğer ekipmanlar da başkalarına aktarılabiliyor.

Ancak elit bir sporcunun ihtiyaçlarını artık karşılamayan ekipman, başka birinin spora başlamasına yardımcı olabilir. Sail GP ve Royal Yachting Association (Britanya Yelken Federasyonu) gibi daha fazla kuruluş, ikinci el elit spor kıyafetlerini halka çok daha düşük fiyatlarla satmak için özel platformları kullanıyor.

Young, "Spora girişin önündeki en büyük engellerden birinin maliyet olduğunu biliyoruz" diyor.

Czutkowna'ya göre kuruluşların ürünlerinin ne kadar süre faydalı kalabileceğini ve kimlerin bundan yararlanabileceğini daha fazla düşünmesi gerekiyor.

"Bunun çoğu sağduyuyla ilgili" diyor. "İsraf etme, ihtiyacın olmayanı alma mantığı."

Team GB Foundation genel müdürü Jen Rouse, siparişlerin daha isabetli hale geldiğini ve artan miktarın azaldığını söylüyor.

Team GB ayrıca bazı kıyafetleri tarih veya etkinliğe özel isimler olmadan üretmeyi, böylece birden fazla olimpiyat döngüsünde kullanılabilmesini değerlendiriyor. Sporcuların artık ihtiyaç duymadıkları kıyafetleri iade edebilmesi için de fırsatlar araştırılıyor.

Rouse, fazla kıyafetlerin daha önce sadece kullanılmadan biriktiği yönündeki iddiayı reddediyor.

"Depoda tozlanarak beklediği söylenemez. Her zaman bir çıkış yolu bulmuştur" diyor.

Kitround ile kurulan ortaklık yeni bir yol açıyor; satışlar Team GB Foundation'ı destekliyor.

Amaç, kıyafetleri yeniden kullanım, onarım ve yeniden satış yoluyla dolaşımda tutan döngüsel bir ekonomi.

Stevens'a göre kıyafetlere yeni bir yer bulmanın arkasındaki ilke basit.

"Bir forma giyilmek için üretilir. Sahada, suda, havuzda olmak için üretilir ve yeniden oraya dönmelidir. Her şeyin temelinde bu var: bu kıyafetlerin çöplüğe gitmemesini ve ikinci bir hayata sahip olmasını sağlamak."