İsrail'de askerlik muafiyeti tartışması seçimi şekillendiriyor

İsrail'de ultra-Ortodoks (Haredi) Yahudi erkeklerin askerlikten muaf tutulması, ülkenin en derin toplumsal yarıklarından biri olarak seçim gündemine damga vuruyor. BBC'nin gördüğü görüntülere göre ekim ayı başında Kudüs ile Tel Aviv arasındaki Modi'in kentinde bir binanın önünde yüzlerce Haredi erkeği, askere gitmeyen genç bir Haredi'yi tutuklamaya gelen askeri polisle karşı karşıya geldi.

Protestocular güvenlik güçlerini "Naziler" diye suçladı. Olay, son aylarda Haredi cemaati ile ordu arasında yaşanan ve İsrail toplumundaki derin ayrılığı daha da görünür kılan çatışmalardan yalnızca biri.

Nüfus artıyor, tartışma büyüyor

Bir zamanlar küçük bir azınlık olan ultra-Ortodokslar, nüfusları her geçen yıl artsa da ayrı bir grup olmayı sürdürüyor. Şu anda nüfusun yaklaşık yüzde 14'ünü oluşturdukları tahmin ediliyor. Cemaat içindeki doğum oranı diğer İsraillilerin çok üzerinde. Bu hız sürerse 2050'de Yahudi İsrail nüfusunun üçte birine ulaşabilirler.

Cemaat büyüdükçe, tam zamanlı dini eğitime ayrılabilmeleri için kendilerine ödenen desteklerin maliyeti de tartışılıyor. Bu sübvansiyonların hükümete yılda yaklaşık 35 milyar şekel (8,4 milyar sterlin) mal olduğu tahmin ediliyor. Ultra-Ortodokslar yakın zamana kadar askerlikten muaf tutuluyordu.

Artık önemsiz bir azınlık olmadıkları için, İsrail toplumunun geniş kesimleriyle daha fazla bütünleşmeleri yönünde baskıyla karşılaşıyorlar. Ulusal güvenlik ve ekonomi bu seçimin kilit konuları arasında. Bu da Harediler ile onların bu alanlara yeterince katkı sunmadığını düşünen İsrailliler arasındaki ayrımı her zamankinden daha belirgin hale getiriyor.

Seçimde Haredi partilerin rolü

Mevcut siyasi ittifakların hiçbirinin tek başına çoğunluk elde etmesi beklenmiyor. Başbakan Binyamin Netanyahu'nun geleceği de belirsizliğini koruyor. Bu ortamda Haredi partileri de dahil küçük partilerin, İsrail'i kimin yöneteceğini belirlemede yeniden kilit rol oynaması bekleniyor.

Cemaati geleneksel olarak temsil eden iki parti var: Aşkenazi Yahudilerini temsil eden United Torah Judaism (UTJ) ve daha sonra kurulan, Kuzey Afrika ile Orta Doğu kökenli Sefarad ve Mizrahi Yahudilerini temsil eden Shas. İki partinin de önceliği, Filistinlilerle ilişkiler dahil her şeyin üstünde dini eğitimi tutmak.

İki yıl önce Yüksek Mahkeme, ultra-Ortodoks erkeklerin askerlik muafiyetinin geçersiz olduğuna hükmetti. Karar, tam zamanlı dini eğitime kendini adamış kişilerin de askere alınabileceği anlamına gelebilirdi. Haredi cemaatinin tepkisi öfkeyle karşılandı; yüz binlerce kişi ana yolları kapatarak protesto düzenledi ve Modi'in'deki olayda olduğu gibi dini öğrencilerin tutuklanmasını engellemeye çalıştı.

UTJ ve Shas, Netanyahu'nun koalisyonunda yer aldı ve Yüksek Mahkeme kararının uygulanmasını engellemek için siyasi ağırlıklarını kullandı. Zaman zaman ittifaktan çekilip hükümeti düşürmekle tehdit ettiler. UTJ bu tehdidi uyguladı ancak hükümeti dışarıdan desteklemeyi sürdürdü; Shas ise koalisyon içinde kaldı.

Muhalefet ve yeni Haredi partisi

Netanyahu'nun bu ayki seçimdeki başlıca rakibi olarak öne çıkan merkez sağ siyasetçi Gadi Eisenkot, bu tutumu desteklemiyor. Eisenkot, ultra-Ortodoksların kendi kurallarıyla İsrail içinde ayrı bir devlet oluşturması fikrinin giderek zehirli hale geldiğini savunuyor.

Bu yıl kurulan Haredi Public Party, Shas ve UTJ'nin geleneksel zihniyetinden kopuş iddiasıyla sahneye çıktı. Parti, ultra-Ortodoksların kimliklerinin özünü korurken İsrail'e daha fazla katkı sunacağı bir uzlaşma öneriyor. Cemaat tarihinde ilk kez iki kadın aday da gösteriyor.

İsrail siyasetini yıllardır izleyen yorumcu Anshel Pfeffer, Netanyahu'nun durumunun sarsıntılı göründüğünü belirtiyor. Pfeffer'a göre mevcut muhalefet bloğunu bir araya getiren iki şey var: Netanyahu'yu değiştirme isteği ve Haredilere yönelik bugünkü düşmanca ortamdan, özellikle askerlik konusunda, yararlanma çabası.