İsrail seçimleri: Netanyahu ve Eisenkot arasında sıkı yarış

İsrail'de 5 Kasım Salı günü yapılacak seçimler, 7 Ekim 2023'te Hamas'ın öncülük ettiği saldırılar ve ardından bölgede yaşanan savaşlar sonrası ilk seçim olma özelliği taşıyor. Cuma günü yayımlanan anketler, görevdeki Başbakan Binyamin Netanyahu ile eski İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot arasında başbakanlık yarışının sıkı geçtiğini gösteriyor.

İsrail'de hükümet kurmak için 120 sandalyeli Knesset'te (İsrail parlamentosu) 61 sandalyeye sahip olmak gerekiyor. Ülke nispi temsil sistemini kullandığı için hükümetler her zaman çok partili koalisyonlardan oluşuyor. Cuma günkü anketler, ne Eisenkot'un ne de Netanyahu'nun blokunun çoğunluğa ulaşacağını öngörüyor; bu da haftalar veya aylar sürebilecek siyasi pazarlıklar anlamına geliyor.

Ana adaylar ve siyasi tablo

Eisenkot, geçen yıl kurduğu Yashar Partisi ile görece yeni bir siyasi figür olmasına karşın askeri geçmişi sayesinde popülerlik kazanmış durumda. Gazze savaşının ilk aylarında asker oğlunu kaybeden Eisenkot, 2024'te Netanyahu hükümetindeki savaş kabinesinden istifa etmişti. Seçim kampanyasını, 7 Ekim'e yol açan güvenlik zaaflarına ilişkin hesap sorulması çağrısı üzerine kurmuş durumda.

Diğer muhalefet liderleri arasında eski başbakan Naftali Bennett ve Avigdor Lieberman gibi güvenlik konularında sert çizgide duran sağcı isimler ile sol eğilimli eski general Yair Golan yer alıyor. Farklılıklarına rağmen bu isimler Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırmak için Eisenkot ile işbirliği yapabilir.

Netanyahu'nun mevcut hükümeti İsrail tarihinin en sağcı hükümeti olarak nitelendiriliyor. İktidarda kalabilmek için muhtemelen mevcut aşırı sağ koalisyon ortaklarının desteğine ihtiyaç duyacak. Bu ortaklardan bazıları, Batı Şeria'nın ilhakı ve Gazze'den Filistinlilerin 'göçü' gibi ultra-milliyetçi pozisyonları savunuyor. Netanyahu'nun kendi Likud Partisi'nin bazı üyeleri de bölgeden Filistinli 'göçü' çağrısı yapmış durumda.

İsrail nüfusunun yaklaşık beşte biri Arap kökenli; bunların çoğu kendisini İsrail'in Filistinli vatandaşı olarak tanımlıyor. Seçimde iki Arap parti bloğu yarışıyor. Teoride bu partiler hükümet kurmada kilit rol oynayabilir; ancak önde gelen Yahudi partilerinden biri hariç tümü onlarla çalışmayı reddediyor.

Seçimin belirleyici konuları

Kampanyaya damga vuran ana konu güvenlik. Netanyahu'ya rakip tüm adaylar, 7 Ekim saldırılarına yol açan güvenlik zaaflarını sert biçimde eleştiriyor. Saldırılarda yaklaşık 1.200 kişi öldü, 251 kişi de Gazze'ye rehin götürüldü. Netanyahu ise 2023'ten bu yana savaşlardaki stratejik kazanımlara işaret ederek kendisini yeniden 'Bay Güvenlik' olarak sunuyor.

Askerlik hizmeti de önemli bir tartışma konusu. Tarihsel olarak tam zamanlı din eğitimi gören ultra-Ortodoks Yahudi erkekler askerlikten muaf tutuluyordu; ancak savaşın başlamasından bu yana bu politika giderek daha fazla bölünmeye neden oluyor.

Yargı reformu da kampanyada sıkça dile getirilen başlıklardan. Netanyahu hükümeti, 7 Ekim öncesinde kitlesel protestolara yol açan tartışmalı yargı reformu planlarını hâlâ sürdürüyor. Eleştirmenler, bu planların yargının bağımsızlığını zedeleyeceğini ve demokrasiyi tehdit edeceğini savunuyor.

Pek çok ülkede olduğu gibi geçim sıkıntısı da temel meselelerden biri. Son yıllarda gıda ve konut maliyetleri istikrarlı biçimde arttı.

Seçim günü yerel saatle 22.00'de (GMT 20.00) İsrail yayın kuruluşları sandık çıkış anketlerini yayımlayacak. Kesin olmayan ilk sonuçların ertesi gün, resmi sonuçların ise 4 Kasım'da açıklanması bekleniyor. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, parti liderleriyle görüştükten sonra hükümet kurma şansı en yüksek gördüğü lideri bu görevle yetkilendirecek. Bu süreç bir aydan fazla sürebilir; başarısız olursa cumhurbaşkanı başka bir lideri görevlendirebilir. Bu da başarısız olursa Knesset üyeleri cumhurbaşkanından üçüncü bir lideri denemesini isteyebilir. Tüm bunlar başarısız olursa yeni seçim kararı alınır. İsrail 2019-2022 arasında partilerin işbirliği yapmakta zorlanması nedeniyle beş ayrı seçim düzenlemişti.

İşgal altındaki Batı Şeria'da BM kayıtlarına göre Yahudi yerleşimcilerin saldırıları tüm zamanların en yüksek seviyesinde ve uluslararası hukuka aykırı olan İsrail yerleşimleri hızla genişliyor. Gazze'de ise Hamas yönetimindeki sağlık bakanlığına göre 7 Ekim 2023'ten bu yana 74 binden fazla kişi öldürüldü; BM bu rakamları güvenilir kabul ediyor. İsrail, Gazze'ye neredeyse her gün saldırı düzenlemeye devam ediyor ve bölgenin yarısından fazlasını kontrol altında tutuyor.