Lula'nın WhatsApp ordusu Brezilya seçimini nasıl çevirdi?

Brezilya'da Luiz Inácio Lula da Silva'nın yeniden seçilme kampanyasını desteklemek için kurulan Lula'nın Ordusu adlı WhatsApp kanalı, kısa sürede 10,8 milyon takipçiye ulaşarak seçim yarışının üç hafta içinde tersine dönmesinde etkili oldu. Sol görüşlü Devlet Başkanı Lula, sağcı rakibi Flávio Bolsonaro'nun gerisindeyken yarışı çevirmeyi başardı.

Kanal, Kongre Üyesi André Janones tarafından yönetiliyordu. Taraftarlardan videoları paylaşmaları, hashtag'leri yaymaları ve yeni seçmenler kazanmaları istendi. Kanalın iki tur arasındaki hızlı büyümesi, Brezilya siyasetinde uzun süredir var olan dengesizliği tersine çevirmesiyle dikkat çekti. Yıllardır eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'ya yakın muhafazakarlar, özellikle WhatsApp ve Telegram gibi platformlarda çevrimiçi siyasi hareketliliğe hakim görülüyordu.

Kampanya talimatları ve canlı yayın

Lula'nın Ordusu mesajlarında sık sık takipçilerin arkadaşları ve aileleriyle paylaşmaları için hazır şablonlar yer aldı. Janones, "askerlerine" son kampanya videosunu "patlatmalarını" veya yeni bir hashtag'in "havalanmasına" yardım etmelerini sık sık emretti. "Arkadaşlar, acil!", "Henüz uyumayın", "Görevden önce yemek yok!" ve "Sizi serbest bırakmadan önce bir görevim daha var" gibi talimatlar verildi. Seçim arifesinde Janones, anketler Bolsonaro'nun zaferine işaret etmeye devam ederken "dönüş canlı yayını" adı verilen 24 saatlik bir yayın da düzenledi.

Bu taktik işe yaradı, ancak İşçi Partisi'nin bazı üyeleri Janones'in çatışmacı üslubunun Lula için umulan ılımlı imajı zayıflatabileceğinden endişe ediyordu. Lula zafer konuşmasında Janones'e "Generalimiz" diye hitap etti ve "her gün birliklerimizin moralini yükselttiği" için teşekkür etti.

Çevrimiçi hareketliliğin seçim sonuçları üzerindeki etkisini ölçmek ise oldukça zor. Lula'nın müttefikleri Lula'nın Ordusu'nu geri dönüşte etkili olarak görse de siyaset bilimciler, WhatsApp operasyonunun kaç oyu doğrudan etkilediğini belirlemenin imkansız olduğu uyarısında bulunuyor.

Uzmanlar: Sokak ve dijital mobilizasyon birlikte etkili oldu

Siyaset bilimci Denilde Holzhacker, Lula'nın geri dönüşünde kampanya stratejisindeki değişimin kilit rol oynadığını savunuyor. Ona göre İşçi Partisi adayı yalnızca çevrimiçi etkileşime güvenmek yerine dijital kampanyayı sokak düzeyindeki mobilizasyonla birleştirmeyi başardı. Holzhacker, kampanyanın yerel çabaları yoğunlaştırdığını ve Bolsonaro'nun zaferini sosyal programlarda olası değişiklikler ve hak kayıpları endişeleriyle ilişkilendirdiğini belirtiyor. Holzhacker'a göre Flávio Bolsonaro ise ikinci tura aşırı özgüvenle girdi ve mesajını seçmenlerine yeterince etkili iletemedi.

Rio de Janeiro Federal Üniversitesi'nden sosyolog ve siyaset bilimci Mayra Goulart da Lula'nın geri dönüşünü yalnızca sosyal medyaya bağlamak konusunda uyarıyor. Goulart, "Sosyal medya ile sokak düzeyindeki mobilizasyonun birleşimiydi" diyor ve ekliyor: "Fiziksel dünya, çekimserliği azaltabilecek ve kararsız seçmenleri ikna edebilecek bir mobilizasyon biçimini mümkün kıldı." Goulart'a göre Lula taraftarları çevrimiçi coşkuyu gerçek dünyada siyasi katılıma dönüştürmeyi başardı. Bu çaba yalnızca katılımı artırmakla kalmadı, aynı zamanda Lula'nın bir sonraki hükümeti için de değerli olabilir.

Lula zafer konuşmasında seçimin kendisine birçok ders verdiğini belirterek Brezilya'nın yönetim biçimini değiştireceği sözünü verdi. "İnsanlara karar alma süreçlerinde daha fazla söz hakkı vereceğiz ve dijital iletişim hükümetimde çok daha büyük rol oynayacak" dedi.