İsrail, Batı Şeria'da Filistinlilerin yaşam koşullarını 'yok etmekle' suçlandı

İsrailli insan hakları örgütü B'Tselem, İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlilerin kolektif yaşamını sürdüren koşulları sistematik biçimde "yok etmeye" yönelik çalıştığını açıkladı. Örgütün yayımladığı kapsamlı rapor, İsrail'in Batı Şeria'daki Filistin yaşamının her alanına yönelik saldırılarını hızla yoğunlaştırdığını ortaya koyuyor.

Rapora göre bu saldırılar, işe gitme, çocukları okula veya üniversiteye götürme, sağlık hizmeti ya da belediye hizmetlerinden yararlanma, aile ve arkadaşlarla görüşme, toprak işleme ve tatile çıkma gibi gündelik yaşamı oluşturan faaliyetleri hedef alıyor.

B'Tselem, saldırının "tutarlı bir düzenleyici mantıkla" yönetildiğini ve beş "iç içe geçmiş eylem alanından" oluştuğunu belirtiyor: şiddet ve yıldırma, hareket kısıtlamaları, ekonomik boğma, sosyal ve siyasi tahribat ile etnik temizlik ve toprak ele geçirme.

Raporun temel bulguları

Örgütün 1989'daki kuruluşundan bu yana Batı Şeria'ya ilişkin hazırladığı en kapsamlı çalışma olan "Yok Etme Projesi"nin yayımlanması, İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband'ın İsrail yanlısı yerleşimci teröristleri, Başbakan Binyamin Netanyahu hükümetinin desteğiyle Batı Şeria'da etnik temizlik yapmakla suçlamasından kısa süre sonra gerçekleşti.

Rapor, başını Batı Şeria'daki sivil işler üzerinde geniş yetkilere sahip aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich'in çektiği çeşitli devlet kurumlarının "milyonlarca Filistinlinin sürekli İsrail askeri ve sivil şiddeti korkusuyla yaşadığı bir gerçeklik yaratmaya" çalıştığını ortaya koyuyor.

Raporda, "Filistin toplulukları hızlanan bir etnik temizlik süreciyle yerlerinden edilirken, onların yerine yerleşimler, karakollar, çiftlikler ve yalnızca Yahudilere ayrılmış sivil altyapı biçiminde sürekli genişleyen bir İsrail varlığı kuruluyor" deniliyor.

B'Tselem'e göre bu bağlamda yok etme, Filistinlilerin toprak, kurumlar, dil, kültür, sosyal bağlar, liderlik, ortak hafıza ve tarih ile sosyal ve siyasi ufukla bir halk olarak var olmasını sağlayan koşullara sürekli zarar verilmesi anlamına geliyor. Bu, mekânı ve yaşam koşullarını yeniden düzenleyerek Yahudi varlığının bitişik, kurumsallaşmış ve kalıcı olmasını, Filistin varlığının ise parçalanmış, kırılgan ve bağımlı hale gelmesini amaçlayan süregelen bir siyasi proje olarak tanımlanıyor.

Bu parçalanmanın en belirgin yönlerinden biri, yolların ve köylerin Filistinlilerin geçişine kapatılması ve Filistinlilere ait evlerin aralıksız baskı altında terk edilmesi.

Raporun yazarları, İsrail'in Batı Şeria'daki yaşama yönelik saldırısının hızlanmasını Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'in güneyindeki topluluklara saldırısı sonrası döneme bağlıyor. Ancak arkasındaki motivasyon ideolojisinin bu dönemden önceye dayandığını savunuyorlar. Özellikle Smotrich'in bakan olmadan önce 2017'de yayımladığı ve "İsrail'in Batı Şeria'daki eylemini anlamak için kilit belge" olarak nitelendirdikleri "Kesin Plan" adlı belgeye işaret ediyorlar.

B'Tselem, planın Filistinlilere üç seçenek sunduğunu belirtiyor: "Ulusal taleplerinden vazgeçerek Yahudi üstünlüğü altında yaşamak, toprakları terk etmek ya da direnmeleri halinde İsrail ordusunun şiddetli baskısıyla karşılaşmak." Rapor, planın "devletin farklı kolları tarafından yürütülen politika, bütçe, yetki ve uygulamalara" eşi görülmemiş bir hız ve açıklıkla dönüştürüldüğünü ekliyor.

Ekonomik boğma ve eğitim üzerindeki etkiler

Rapora göre İsrail, 2023'ten bu yana "tam ekonomik boğma" politikası uygulayarak geçim olanaklarını ortadan kaldırdı, sivil ve tarımsal altyapıyı tahrip etti, kaynaklar ve bankacılık sistemi üzerindeki kontrolü sıkılaştırdı ve kamu kurumlarının temel hizmetleri sunma kapasitesini zayıflattı.

Smotrich, Eylül 2025'te "Filistin devleti tehlikesini önlemek için, ekonomik boğma yoluyla Filistin Yönetimi'nin çöküşünü getirmek dahil" mümkün olan her yolu kullanacağını söylemişti. Kitlesel çalışma izni iptalleri, işçileri ve ailelerini istikrarlı gelirden yoksun bıraktı. Raporda aktarılan verilere göre Batı Şeria'da işsizlik oranı 2022'de yüzde 13,1 iken 2024'te yüzde 31,3'e yükseldi. 2025'te gençlerin yaklaşık yarısı ne istihdamda ne de eğitim veya mesleki eğitimde yer alıyordu.

BM tahminlerine göre 2024'te Batı Şeria'daki 700 bin Filistinli gıda alabilmek için yardıma muhtaçtı; bu rakam bir önceki yıla göre yüzde 17 artış anlamına geliyor. Ekim 2023'ten bu yana İsrail, Batı Şeria'daki çeşitli Filistin kuruluş ve derneklerine yönelik saldırılarını da yoğunlaştırdı. Taban ve topluluk grupları ile işçileri, ihtiyaç sahiplerini ve çocukları koruyan kuruluşlar sık sık ofis baskınları, zorla kapatma, sistematik taciz ve çalışan, gönüllü ve aktivistlerin gerekçesiz tutuklanmasıyla karşılaştı. Batı Şeria ve Gazze'de sivil politikayı denetlemekle görevli İsrail askeri birimi Cogat'tan konuya ilişkin yorum isteniyor.

Rapora göre 2023-24 akademik yılında Batı Şeria'daki okulların yüzde 8 ila 20'si kapalıydı. B'Tselem'in Batı Şeria saha araştırmaları sorumlusu Kareem Jubran, raporun yayımlanması vesilesiyle yaptığı açıklamada, ortaya çıkardıkları bulguların ayrı ayrı olaylar olmadığını belirterek "Farklı unsurların tümü tek bir karaktere, tek bir amaca sahip" dedi. B'Tselem'in yöneticisi Yuli Novak ise projenin daha önce de var olduğunu, ancak artık yeni bir aşamaya girildiğini vurguladı.