İslamofobi belgeseli: 11 Eylül sonrası Müslüman olmak

Gazeteci Mobeen Azhar, 11 Eylül saldırılarının ardından Britanya'da Müslümanlara yönelik ayrımcılığın nasıl arttığını konu alan yeni bir belgesel hazırladı. Azhar, kariyeri boyunca zor konulara değinmekten kaçınmayan bir isim olarak tanınıyor. 2024'te çektiği "Small Town, Big Riot" belgeselinde, çevrimiçi propagandayla radikalleşen aşırı sağcıların nasıl sokaklara döküldüğünü anlatmıştı.

Yeni filmi ise daha geniş ve daha çetrefilli bir sorunu ele alıyor. Azhar, bu kez kendisine yönelik eleştirilere de kulak veriyor. Belgeselde, 25 yıl önce Britanyalı ve Müslüman olmanın "sorun olmadığını", Müslümanların dergi kapaklarında yer aldığını, parlamentoya seçildiğini ve İngiltere kriket takımının kaptanlığını yaptığını hatırlatıyor. Ardından 11 Eylül 2001'de Dünya Ticaret Merkezi kulelerinin yıkılış görüntüleri geliyor. O günden bu yana Britanyalı Müslümanların yaşamı da değişti.

Azhar, belgeselde deneyimli belgeselci Masood Khan ile birlikte çalışıyor. Khan, filmin ortak yönetmeni ve aynı zamanda Azhar'ın en önemli muhatabı haline geliyor. Azhar, ilk durağı olarak Birmingham'da siyasetçi Salma Yaqoob'un evine gidiyor. Yaqoob, 11 Eylül'ün hemen ardından sokakta tükürüğe maruz kaldığını, oysa öncesinde sadece "okul kapısındaki bir anne" olduğunu anlatıyor. 2003'te Irak işgaline karşı düzenlenen ve Britanya tarihinin en büyük siyasi gösterisi olarak nitelenen yürüyüşün organizasyonunda yer almış. O günü "inanılmaz bir gün" olarak hatırlıyor ve "bir umut vardı" diyor. Ancak Azhar, Yaqoob'un yorgun ifadesinin umudun tükendiğini gösterdiğini belirtiyor.

Radikalleşme ve medyanın rolü tartışması

Belgesel, radikal İslamcı kışkırtıcıların, uyarılarının haklı çıkması üzerine nasıl öne çıktığını anlatıyor. Azhar, o dönemde bu olguyu belgeselleştirmişti. Şimdi ise bunun hatalı bir tercih olduğunu düşünenleri dinlemeye açık. Bradford'dan Alyas Karmani ve Luton'dan Farasat Latif, yerel Müslüman erkeklerin radikalleşmesini önlemek için çalışan isimler. İkisi de Azhar'ı, temsil gücü olmayan bir azınlığa aşırı görünürlük sağlayarak İslamofobiyi körüklemekle suçluyor. Latif, bu kişilere ana akım medyada platform verildiğini, bunun da "büyük bir İslami tehdit" algısını beslediğini söylüyor.

Azhar, Lowestoft'ta aşırı sağcı English Defence League'in (İngiliz Savunma Birliği) eski bir organizatörü olan ve artık bu fikirden vazgeçmiş Ivan ile görüşüyor. Ivan, 2007 yapımı "Undercover Mosque" ve 2012 yapımı "My Hometown Fanatics" belgesellerinin örgüte eleman kazandırmak için kullanıldığını belirtiyor. Ayrıca yasaklı bir terör örgütü yönetmekten müebbet hapis cezası çeken vaiz Anjem Choudary'nin medya görünümleriyle radikalleştiğini söylüyor.

Filmin son bölümlerinde Azhar ve Khan'ın tartışması hüzünlü bir yorgunluğa bürünüyor. Azhar, 2017'de Westminster Köprüsü, London Bridge ve Manchester Arena'daki saldırıların ardından kuzey Londra'daki bir camiye yapılan misilleme saldırısıyla tükendiğini kabul ediyor. 2026'da Stephen Yaxley-Lennon (Tommy Robinson), Londra sokaklarında İslam karşıtı eylemler düzenliyor. Khan artık bu olayları takip etmeyeceğini söylüyor; Azhar ise buna öfkeleniyor.

Azhar sahadaki haberciliğini sürdürüyor ve Yaxley-Lennon'ın Oxford Union'daki tartışması sırasında dışarıda yaşanan kaosu anlamlandırmaya çalışıyor. Bir şeylerin ters gittiğini görmek kolay; ancak bunu durdurmak için ne yapılması gerektiğini saptamak zor. Britanyalı Müslümanların yaşamı ise giderek zorlaşıyor.