İranlı kadına sosyal medya paylaşımı nedeniyle ölüm cezası

İran'da 23 yaşındaki üniversite öğrencisi Najmeh Amini, sosyal medya paylaşımı nedeniyle 'peygambere hakaret' (sab ol-nabi) suçundan ölüm cezasına çarptırıldı. Muhasebe öğrencisi olan Amini, ülkenin kuzeydoğusundaki Meşhed kentinde bulunan Vakilabad Cezaevi'nde tutuluyor.

ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri (HRAI) örgütüne konuşan ve Amini'nin ailesine yakın bir kaynak, genç kadının ayrı davalarda yargılandığını belirtti. Devrim mahkemesinde görülen davada ölüm cezasına çarptırılan Amini, ceza mahkemesindeki ikinci davada ise 'ulusal güvenliğe karşı faaliyet' ve 'rejime karşı propaganda yayma' suçlamalarıyla 12 yıl, 6 ay ve 1 gün hapis cezası aldı.

Amini, ocak ayında ülke çapında düzenlenen ve sert müdahaleyle bastırılan protestolar sırasında güvenlik güçlerince gözaltına alınmıştı. HRAI'nin haber ajansı Hrana'ya göre protestolarda binlerce kişi hayatını kaybetti, 50 binden fazla kişi tutuklandı.

Genç kadından uluslararası çağrı

Geçen ay cezaevinden sızdırılan bir ses kaydında Amini, uluslararası topluma çağrıda bulunarak Birleşmiş Milletler'den, avukatlardan ve hak örgütlerinden davasının araştırılmasını istedi. 'Bugün kendimi kahraman yapmak istemiyorum. Tek bir şey istiyorum: sesim olun' diyen Amini, 'Çok umutları ve hayalleri olan masum bir genç kızım. Beni bekleyen bir anne babam var. Her gece beni kaybetme korkusuyla sabahlayan bir ailem var' ifadelerini kullandı.

Hak örgütleri, İran yönetiminin muhalefeti bastırmak için idam cezasını giderek daha fazla kullandığı uyarısında bulunuyor. Oslo merkezli İran İnsan Hakları (IHRNGO) örgütüne göre bu yıl şimdiye kadar 600'den fazla idam gerçekleştirildi.

IHRNGO direktörü Mahmood Amiry-Moghaddam, Amini'nin davasının ciddi bir uyarı olarak görülmesi gerektiğini söyledi. Amiry-Moghaddam, 'Bir genç kadının sosyal medyada paylaştıkları nedeniyle ölüm cezasına çarptırılması, barışçıl ifadeye karşı idam cezasının normalleşmesi ve idam cezasının sınırlarının daha da genişletilmesi riskini taşıyor' dedi. İran yönetiminin uluslararası toplumun idam cezasına yönelik 'toleransını' test ettiğini belirten Amiry-Moghaddam, 'Uluslararası toplum şimdi kararlı bir yanıt vermezse bu tür davalar çok daha yaygın hale gelebilir' diye konuştu.

İran ceza yasası ve davanın detayları

İran İslam Ceza Kanunu'nun 262. maddesi, Hz. Muhammed'e veya Şii din büyüklerine hakareti ölümle cezalandırıyor. Kanunun 263. maddesi ise sarhoşken veya kasıt olmaksızın yapılan açıklamalar için istisna tanıyor; ancak bu durumda bile bazı koşullarda 74 kırbaç cezası uygulanabiliyor.

Yargı sürecini doğrulayan İran gazetesi Khorasan'a göre Amini, mahkemeye söz konusu paylaşımı arkadaşlarıyla halüsinojen mantar aldıktan sonra halüsinasyon görürken yaptığını söyledi. Savunması bunun bir 'dil sürçmesi' olduğunu öne sürdü. Duruşmaya bakan hâkim ise savunmayı reddederek 'Aynı halüsinasyon halinde neden Amerika ve İsrail gibi rejim karşıtı kişi ve kurumlara hakaret etmediniz?' diye sordu.

Amini'nin ölüm cezası henüz kesinleşmedi ve İran Yüksek Mahkemesi'nde temyiz süreci devam ediyor.

Bu dava, İranlı milletvekillerinin sosyal medya paylaşımları da dahil olmak üzere yabancı medyayla tüm temasları suç haline getirmeye çalıştığı bir dönemde geldi. Milletvekilleri, başka bir ülke tarafından finanse edildiği değerlendirilen sosyal medya paylaşımlarını da suç kapsamına almak istiyor.

Ocak ayında Tahran'daki protestolara katılan ve mart ayındaki savaşın yoğun olduğu dönemde sosyal medya paylaşımları nedeniyle tutuklanan 24 yaşındaki Elnaz (güvenliği için ismi değiştirildi), sürekli gözetim altında olduğu korkusuyla yaşadığını anlattı. 'Sosyal medya hesabım gizli olmasına rağmen tutuklandım. Yani sadece rejimin siber polisinden endişelenmemiz gerekmiyor. Sürekli bir güvensizlik, odamda yalnızken bile birinin beni izlediği hissi var' dedi. Elnaz, 'Sosyal medyada bir şey paylaşmaya korkuyorum... ama bize yaşattıklarından sonra gerçekten kaybedecek bir şeyimiz kaldı mı? Sosyal medyada hiçbir şey paylaşmasak bile bizi öldürebilirler' ifadelerini kullandı.

İran'da idam cezaları son yıllarda artarak son 30 yılın en yüksek seviyesine ulaşsa da hakaret suçundan verilen ölüm cezaları görece nadir. Bilinen son örnek, sosyal medya faaliyetleriyle bağlantılı hakaret suçlamalarıyla mahkum edilen Yousef Mehrad ve Sadrollah Fazeli-Zare'nin idam edildiği 8 Mayıs 2023 tarihli dava.