İngiltere'de yapay zekayla uçak izi kaynaklı iklim etkisi azaltılacak

İngiltere’de, uçakların bıraktığı yoğunlaşma izlerinin (contrail) iklim değişikliğine etkisini azaltmak için yapay zeka kullanılacak. BBC’nin haberine göre, 5 milyon sterlin bütçeli denemede, iklimi ısıtan yoğunlaşma izlerinin oluşabileceği bölgeler tahmin edilip uçakların bu bölgelerden kaçınması sağlanacak.

Proje, Kuzey Atlantik koridorunun doğu yarısındaki Shanwick okyanus hava sahasına odaklanacak. Bu bölge, küresel yoğunlaşma izi kaynaklı ısınmanın yaklaşık yüzde 5’inden sorumlu. 30 ay sürecek Operation Blue Skies (Mavi Gökyüzü Operasyonu) kapsamında Google, İngiltere hükümeti, Met Office (İngiltere Meteoroloji Kurumu), hava trafik kontrol şirketi NATS, Cambridge Üniversitesi ve Imperial College London araştırmacıları bir araya geliyor.

Yoğunlaşma izlerinin iklime etkisi nedir?

Yoğunlaşma izleri veya kondens izleri olarak da bilinen bu beyaz çizgiler, uçak motorlarının sıcak egzoz gazlarının yüksek irtifada soğuk havayla buluşması sonucu oluşan buz kristallerinden meydana gelir. Çoğu yoğunlaşma izi kısa sürede kaybolurken, özellikle soğuk ve nemli koşullarda kalıcı hale gelip yayılarak Dünya’dan kaçacak ısıyı hapseden bulutlara dönüşebiliyor.

Google’ın operasyon teknik lideri Dr. Paul Hodgson, yoğunlaşma izi kaynaklı ısınmanın, havacılığın tüm iklim etkisinin yaklaşık üçte birini oluşturduğunu düşündüklerini söyledi. Kesin rakamın belirsiz olduğunu kabul eden Hodgson, “Ya oldukça büyük ya da çok büyük bir sorun” dedi.

Yapay zeka nasıl kullanılacak?

Denemenin temel fikri, bilim insanları yoğunlaşma izlerinin oluşabileceği atmosfer bölgelerini tahmin ederse uçakların bu bölgelerden kaçınabilmesi. Google, uydulardan alınan görüntüler ve uçuş verilerini kullanarak uçakların daha önce yoğunlaşma izi bıraktığı yerleri tespit edecek. Bu bilgiler, yeni yoğunlaşma izlerinin oluşma koşullarını tahmin etmek için hava durumu desenleriyle birleştirilecek.

Elde edilen bilgiler NATS’a iletilecek ve hava trafik kontrolörleri pilotları bu bölgelerden kaçındırabilecek. Uçuş rotasını kökten değiştirmek yerine çoğunlukla uçağın irtifasının yaklaşık 2.000 fit değiştirilmesi planlanıyor. Türbülans ve kötü hava koşullarından kaçınmak için halihazırda rutin olarak yapılan bu değişikliğin yolcular tarafından hissedilmemesi bekleniyor.

Testler, 2026-27 ve 2027-28 kışlarında, hava trafiğinin düşük olduğu seçili akşam ve gece saatlerinde yapılacak. Deneme süresince hava sahasından yaklaşık 10 bin uçuş geçmesi beklenirken, bunların sadece bir kısmının yoğunlaşma izlerinden kaçınmak için irtifa değiştirmesi gerekecek.

Fonlar ve çevresel endişeler

İngiltere Ulaştırma Bakanlığı projeye 2,65 milyon sterlin aktarırken, Google yapay zeka araştırma ve hesaplama altyapısıyla 2,9 milyon sterlinlik katkı sağlıyor; rakamlar proje açıklamasında 1,4 milyon sterlin olarak da geçiyor. Havacılık Bakanı Keir Mather, projenin “Atlantik’teki uçuş yollarında küçük ayarlamalar” test ederek havacılığı daha temiz hale getirebileceğini söyledi. Mather, “Bu dünyada bir ilk ve İngiliz yaratıcılığı öncülük ediyor” dedi.

Ancak uçağın irtifasının değiştirilmesi daha fazla yakıt tüketimine yol açabilir. Hodgson, önceki denemelerde ekstra yakıt kullanımının, bir yoğunlaşma izini önlemenin iklim faydasından çok daha küçük olduğunu gösterdiğini belirtti. “CO2 cezası yüzde 1’den az; yoğunlaşma izinin maliyeti ise havacılığın tüm CO2 emisyonuyla aynı büyüklükte” diye ekledi.