İngiltere'de refah harcamalarını azaltmanın yolları tartışılıyor

İngiltere'de hükümet, refah harcamalarını azaltmak istediğini açıkladı ancak henüz bir takvim sunmadı. Maliye Bakanı John Healey ile Başbakan Andy Burnham bu konudaki isteklerini dile getirirken, muhalefet Çarşamba günü açıklanan bütçede refah reformuna dair ayrıntı eksikliğini eleştirdi.

Bütçeyle birlikte yayımlanan resmi tahminlere göre refah harcamalarının önümüzdeki birkaç yılda 79 milyar sterlin artması bekleniyor. Bağımsız resmi tahminci olan Bütçe Sorumluluğu Ofisi (OBR), refah sisteminin maliyetinin bu yıl 353 milyar sterlinden 2032'de 431 milyar sterline yükseleceğini öngörüyor.

Bu rakamın yarısından biraz azı emeklilere yapılan ödemelerden oluşuyor ve bunun büyük kısmı devlet emekliliği. Ancak refah harcamalarının ekonomiye oranına bakıldığında OBR tahminleri daha az dramatik: gayri safi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 11,1'inden 2032'de yüzde 11,3'üne çıkıyor.

Toplam refah harcamaları 2013'teki zirvenin de altında kalacak. O dönemde küresel finansal kriz sonrası harcamalar GSYH'nin yaklaşık yüzde 12'sine ulaşmıştı. Bu durum bazı ekonomistlerin refah harcamalarının kontrolden çıktığı fikrini sorgulamasına yol açıyor.

Sağlık ve engellilik ödemeleri hızla artıyor

Ancak bazı refah kalemleri hızla yükseliyor. Özellikle sağlık ve engellilikle ilgili yardımlar ve Kişisel Bağımsızlık Ödemesi (PIP) Kovid-19 salgınından bu yana belirgin şekilde arttı. Enflasyon dikkate alındığında çalışma çağındaki engellilik yardımları 2020'de 14 milyar sterlinden 2026'da 25 milyar sterline çıktı.

Enflasyon düzeltmeli refah harcamaları 2013'ün altında. Bunun nedeni 2010'dan itibaren Muhafazakâr hükümetlerin kemer sıkma programı kapsamında Evrensel Kredi (Universal Credit) ve konut yardımı gibi diğer bazı çalışma çağı yardımlarını kesmesi. Yani sistemin bazı bölümlerinde harcamalar düşerken diğerlerinde arttı ve bu ikisi arasında bağlantı olabilir.

Bazı araştırmacılar 2010 sonrası kesintilerin insanları yaşam standartlarını korumak için hastalık ve engellilik yardımlarına yönlendirmiş olabileceğini, bunun da kalıcı tasarruf sağlamak yerine maliyetleri sistem içinde kaydırdığını düşünüyor.

PIP alanların çalışması mümkün ancak resmi istatistikler yalnızca yaklaşık beşte birinin çalıştığını gösteriyor. Eğitimde, istihdamda veya mesleki eğitimde olmayan (Neet) 16-24 yaş arası gençlerin sayısı 2019'dan bu yana yaklaşık 230 bin artarak 1 milyonun hemen altına çıktı.

Eski Çalışma Bakanı Alan Milburn, Neet gençlere yönelik resmi bir incelemeyi yönetiyor ve birçok kişiyi yardımdan çıkarıp işe sokmayı amaçlayan reformlar önermesi bekleniyor. Mayıs ayındaki ara raporu, 16-24 yaş arası gençler için yıllık PIP harcamasının 2020'de 1,3 milyar sterlinden 2025'te yaklaşık 3,2 milyar sterline çıktığını tahmin ediyordu. Rapora göre bu maliyetin beş yıl içinde 6,5 milyar sterline ulaşması ve 700 bin genci kapsaması öngörülüyor.

Hükümetin refah harcamalarını azaltmaktan ne kastettiği çoğu zaman net değil. Mart 2025'te eski başbakan Sir Keir Starmer'ın hükümeti, PIP erişimini sıkılaştırarak ve sağlıkla ilgili Evrensel Kredi ödemelerini düşürerek 2030'a kadar yılda 5 milyar sterlin tasarruf sağlayacağını açıkladı. Ancak resmi tahminler, reform sonrası sağlıkla ilgili refah harcamalarının nakit olarak artmaya devam edeceğini, sadece önceki patikaya göre daha yavaş artacağını gösterdi.

OBR o dönemde planların Birleşik Krallık'ın toplam refah harcamalarını orta vadede ekonominin bir payı olarak "hafif aşağı yönlü bir yörüngeye" sokacağını öngördü. Yani hükümetin hedeflediği şey, nakit olarak mutlak bir kesinti değil, beklenen refah harcamalarında göreli bir azalma olabilir.

Milburn'ün nihai raporunun önümüzdeki haftalarda açıklanması bekleniyor. Engellilik bakanı Stephen Timms'in PIP reformu seçeneklerine ilişkin ayrı nihai raporu da bekleniyor. Bu raporların 25 yaş altındakiler için PIP'e uygun olmayacakları ve yaşlılardan daha düşük ödeme alacakları yeni bir refah sistemi önerebileceği konuşuluyor. Timms'in PIP'e erişimi azaltacak yeni bir uygunluk testi önerebileceği de belirtiliyor.

Bu tür reformlar mevcut artış eğilimine göre bir miktar tasarruf sağlayabilir ve tahmini refah harcamalarını GSYH'nin bir payı olarak düşürebilir. Ancak bazı analistler, sürdürülebilir tasarruf için hükümetin özellikle gençlerin işe girip kalmasını sağlamak üzere çok daha fazla harcama yapması gerekebileceğini savunuyor.

Milburn'ün ara raporu da bunu işaret ediyor: Hükümet gençlere yönelik istihdam desteğine her 1 sterlin harcadığında yardımlara yaklaşık 25 sterlin gidiyor. Bu da refah tasarruflarının en azından kısa vadede diğer bakanlıklardaki ek harcamalarla dengelenebileceği anlamına geliyor. Ancak uzun vadede istihdam desteği etkili olursa bu yaklaşım yine de tasarruf sağlayabilir.