İngiltere'de nafaka sistemi ebeveynleri çöküşün eşiğine getirdi

BBC Panorama'nın araştırması, İngiltere'de ayrılan veya boşanan ebeveynlerin çocukları için maddi destek sağlamakla görevli Çocuk Nafakası Servisi'nin (Child Maintenance Service – CMS) aileleri çöküşün eşiğine getirdiğini ortaya koydu. Anneler, eski eşlerinin nafaka ödemesini sağlamak için servisle mücadele ettiğini anlatırken, babalar da idari hataların kaygı ve strese yol açtığını söyledi.

Bir anne, CMS'in eski eşine nafaka ödetememesi nedeniyle yaklaşık 10 bin sterlinlik borç biriktiğini ve bu yüzden gıda bankalarına yönelmek zorunda kaldığını belirtti. Bir diğer anne ise şiddet uygulayan eski eşinin ödemeyi kesmesi nedeniyle öğün atlamak zorunda kaldığını ifade etti.

Haber için görüşülen bir baba, CMS ile yıllarca süren anlaşmazlıkların kendisini sınıra getirdiğini, hatta hesabına kendisine ait olmayan fazladan bir çocuk eklendiğini söyledi. CMS'i yöneten Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı (DWP) ise 'büyük çoğunlukta' çocuklar için 'hayati ödemeleri' başarıyla düzenlediklerini, sorunlu 'az sayıdaki vakayı' çok ciddiye aldıklarını belirtti.

Sistem artan taleple başa çıkamıyor

İngiltere, İskoçya ve Galler'de yaklaşık dört milyon çocuğun ebeveyni ayrı yaşıyor. 16 yaş altı veya eğitimde olan 20 yaş altı çocuklar için ebeveynlerin nafaka düzenlemesi yapması zorunlu. Anlaşmazlık durumunda devreye giren CMS, ebeveynin gelirine göre nafaka miktarını hesaplıyor ve ödemeleri tahsil etmeye çalışıyor.

CMS'in takip ettiği vaka sayısı 800 bini aşmış durumda ve bu sayı son beş yılda yaklaşık 300 bin arttı. DWP'nin yıllık raporuna göre bu yılın ilk üç ayında 1400'den fazla şikayet yapıldı.

Katy adlı anne, üç yıldan uzun süre önce partnerinden ayrıldıktan sonra iki çocuğu için nafaka konusunda anlaşamayınca CMS'ye başvurdu. Eski partnerinin ayda 330 sterlinden fazla ödemesi gerekirken ödemediğini ve yaklaşık 10 bin sterlinlik borç biriktiğini söyledi. Katy, geçen yıl o kadar zorlandığını, gıda bankalarına gittiğini ve çocuklarını kulüplere gönderemediğini anlattı.

CMS, Katy'nin eski partneri için geçen yıl mart ayında bir icra emri çıkaracağını söyledi ancak mahkeme süreci 26 hafta süreceği için beklemek zorunda kaldı. Ancak CMS, Eylül'de tekrar başvuru yapacağını belirtti; geçen ay ise eski partnerinin adresini doğrulayamadığını söyledi. Katy şimdi borçlu durumda ve davası askıda. CMS, gecikmeler için özür dilediğini ve tazminat ödediğini belirtti.

Babalar da mağdur

Sadece nafaka alan ebeveynler değil, ödeyenler de CMS'den şikayetçi. Citizens Advice'a göre, nafaka ödeyen ebeveynler yardım için alan ebeveynlerden daha fazla başvuru yapıyor.

Gerry adlı baba, iki çocuğu için yıllardır CMS ile uğraştığını, hesabına olmayan bir çocuğun eklenmesi gibi hataların kendisini psikolojik olarak etkilediğini söyledi. Bir dönem CMS'ye olan borcunu sorguladığında sistem üçüncü bir çocuğu hesabına eklemiş. CMS, Gerry'e 100 sterlin tazminat ödedi ve hatanın 'büyük rahatsızlık' yarattığını kabul etti. Ancak Gerry, daha sonra büyük çocuğu için gereğinden 18 ay fazla nafaka ödemek zorunda kaldı ve Ekim'de açtığı davayı kazandı. Yine de ödemeleri neredeyse üçe katlanarak ayda 981 sterline çıktı.

Gerry'nin 2024'e kadar dokuz yıl milletvekilliğini yapan Marion Fellows, davasını Parlamento'ya taşıdı ve CMS'in tutumunu 'berbat' olarak nitelendirdi. CMS ise Gerry'nin davasındaki geçmiş hatalar için özür dilediğini ve tazminat ödediğini söyledi.

Ekim 2025'te Lordlar Kamarası raporu, CMS'in uygulamalarını 'rastgele, taciz edici ve denetimsiz' olarak eleştirdi. Hükümet ise sistemi reform etmeyi planlıyor: tüm ebeveynleri 'Tahsil Et ve Öde' (Collect and Pay) sistemine geçirmek ve ücretleri düşürmek. CMS Direktörü Simon Hunter, hizmetin 'oldukça etkili' çalıştığına inandığını ancak iyileştirme için açık olduklarını söyledi.