İngiltere'de meme kanseri hastaları için Enhertu artık NHS'te

İngiltere'de belirli bir tür tedavi edilemez meme kanseri olan hastalar, iki yıl önce bir sağlık kurulu tarafından fazla pahalı bulunan Enhertu adlı ilacı artık Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) üzerinden alabilecek. İlaç, hastalara ortalama yedi aya kadar ek yaşam süresi sağlıyor; bazı hastalarda bu süre üç yıla kadar uzayabiliyor.

İskoçya'da kadınlar ilaca 2023'ten bu yana NHS aracılığıyla erişebiliyordu ve ilaç diğer 26 Avrupa ülkesinde de mevcut. 2024'te Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü (NICE), Enhertu'nun maliyet etkin olmadığını belirtmişti. O tarihten bu yana hastalar ve yardım kuruluşları ilacın daha geniş erişilebilir olması için kampanya yürüttü.

Perşembe gününden itibaren İngiltere'de doktorlar ilacı reçete edebilecek. Uygulamanın Galler'de de kısa süre içinde başlaması bekleniyor; ancak karar Kuzey İrlanda'yı otomatik olarak kapsamıyor.

Sağlık Bakanı Yvette Cooper, "Enhertu yaşamı değiştirebilir ve bu tavsiye, NHS hastalarının nihayet bundan faydalanabileceği anlamına geliyor. Bu, kampanyacıların ve hayır kurumlarının asla pes etmeyen çabalarının bir sonucu" dedi.

Yılda yaklaşık 1000 kadını etkileyecek

Karar, HER2-low adı verilen bir meme kanseri türüne sahip yılda yaklaşık 1000 kadını etkileyecek. Breast Cancer Now adlı yardım kuruluşu, kampanyacıların ısrarının sonuç verdiğini ancak binlerce kişinin Enhertu'ya erişemediğini ve birçoğunun hayatını kaybettiğini belirtti. Kuruluşun genel müdürü Claire Rowney, "Bugün nihayet başardık diyebiliriz" derken, bu gecikmenin yıkıcı maliyetini de unutmamak gerektiğini sözlerine ekledi.

51 yaşındaki Kate Wills, bu duygu karmaşasını anlıyor. Wills'in HER2-low metastatik meme kanseri kemiklerine ve akciğerlerine yayılmış durumda. Yoğun bir işte çalışan, evli ve iki çocuk annesi olan Wills, Enhertu'nun kendisini daha uzun süre hayatta tutabileceğini bilmenin ama ilaca erişememenin "inanılmaz acı verici" olduğunu söyledi. İlacın NHS'te olacağını duyduğunda hemen gözyaşlarına boğuldu: "Gerçekten inanamıyorum. Çok rahatladım, çok sevindim. Dördüncü evre kanserde umut korumak çok zor. Bu bana muazzam umut veriyor."

Wills'in oğlu ve kızı genç yaşta ve yirmili yaşlarının başında. En küçük çocuğu okulu bitirene kadar hayatta kalmayı hedefliyordu. Şimdi ise onların aşık olduğunu ve evlendiğini görmeyi hayal edebildiğini söylüyor. Ancak bu sevinç buruk; ilk düşüncesi "bunu zamanında alamayan kadınlar, arkadaşları" oluyor.

Bu arkadaşlardan biri, iki yıl önce 53 yaşındayken BBC'ye konuşan ve yaşam dolu bir mücadeleci olan Jeannie Ambrose'du. Ambrose, "Ben daha ölmeye hazır değilim. Yaşamak istiyorum. Ailem ve arkadaşlarımla vakit geçirmeye odaklanmalıyım, kalan zamanımı savaşarak geçirmemeliyim" demişti. Ambrose bu yılın Ocak ayında hayatını kaybetti. Wills, arkadaşının "çok sevineceğini ama bunun ne kadar uzun sürdüğüne ve kendini ne kadar dışlanmış hissettiğine de kızacağını" söylüyor.

Fiyatlar düşmedi, karar değişti

BBC'nin edindiği bilgilere göre Daiichi Sankyo ve AstraZeneca adlı ilaç şirketleri, ilaç ilk reddedildiğinden bu yana fiyatlarını önemli ölçüde düşürmedi. NICE'ın kararını değiştirmesinin başlıca nedeni, Birleşik Krallık hükümetinin ilaç harcamalarını yüzde 25 artırmayı kabul ettiği ABD ile yapılan bir ticaret anlaşması. Bu kapsamda NICE, NHS'nin bir ilacın sağladığı her ek kaliteli yaşam yılı için ödeyeceği üst sınırı 30.000 sterlinden 35.000 sterline çıkardı. Bu ölçü, QALY (Kaliteye Göre Ayarlanmış Yaşam Yılı) olarak biliniyor. Ağustos ayı sonunda NICE, hastanın yaşam kalitesini ölçmek için daha ayrıntılı bir yöntem de getirdi. Bu iki değişiklik dengeyi değiştirmeye yetti.

NICE, kararın bir "ticari çözüm" sayesinde İngiltere'de mümkün olduğunu belirtirken, birçok aile için çok geç kaldığını da kabul ediyor. İlaç şirketleri kararı olumlu karşılarken AstraZeneca, gelecekte daha hızlı ve adil erişim için sağlık sistemi genelinde güçlü işbirliği çağrısı yaptı.