İngiltere'de belediye başkanlarına daha sıkı denetim çağrısı

İngiltere'de bölgesel yönetimlerin yetkilerinin genişletilmesini öngören planlar tartışılırken, IPPR North düşünce kuruluşu belediye başkanlarının daha sıkı bir resmi denetime tabi tutulması gerektiğini bildirdi. Kuruluş, aksi halde yetki devri gündeminin "tek bir kötü kararla raydan çıkabileceği" uyarısında bulundu.

Hükümetin gelecek ay, Whitehall dışındaki bölgelere milyarlarca sterlinlik ek fon üzerinde kontrol sağlayacak "dönüştürücü" bir yetki devri planını açıklaması bekleniyor. Plana göre belediye başkanları 2028'den itibaren bölgelerinde üretilen gelir vergisinin bir payını tutabilecek ve büyük altyapı projeleri için daha fazla borçlanma imkânı elde edecek. Başkanlar ayrıca 2027'den itibaren iş yeri vergisi (business rates) gelirlerini tutabilecek ve "turist vergisi" yoluyla ek kaynak yaratabilecek.

Denetim mekanizmaları öneriliyor

IPPR North, belediye başkanlarının gelir vergisinin yüzde 5'lik payını tutmasına izin verilmesini önerdi. Bu adımın Whitehall'dan yılda 3,8 milyar sterlin ek kaynak aktaracağı ve başkanların kontrolündeki fonu kabaca ikiye katlayacağı belirtildi.

Düşünce kuruluşu, yetkileri artan belediye başkanlarının çok daha sıkı bir denetime tabi olması gerektiğini vurguladı. 30 sayfalık raporda, "Herhangi bir idareden gelen kötü bir karar veya kötü yönetilen bir fon, kamuoyunu yetki devrine karşı çevirebilir ve ilerlemeyi geriye götürebilir" değerlendirmesi yapıldı.

Rapordaki öneriler arasında, paranın nasıl harcandığını ve ne sonuç ürettiğini denetleyecek yeni bölgesel denetim ofisleri kurulması yer alıyor. Ayrıca her bölgenin, bakanlıkları yöneten daimi sekreterlere benzer bir modelle, kıdemli bir muhasebe sorumlusu tarafından denetlenmesi öneriliyor.

Londra, Greater Manchester ve West Midlands gibi büyük belediye idarelerinin ise "fonun kötüye kullanımı, yolsuzluk ve lobi çıkarlarınca seçkinlerin ele geçirmesi" riskine karşı güçlendirilmiş hesap verebilirlik komiteleri tarafından denetlenmesi gerektiği belirtildi.

Bazı bölgeler yeni kuruldu

Eski Greater Manchester belediye başkanı olan Andy Burnham, başbakanlığı döneminde yetki devrini hükümetin merkezine yerleştirdi ve hızlı yetki devrinin motoru olarak Manchester'da "No 10 North" birimini kurdu.

Temmuz ayında Cabinet Office (Kabine Ofisi) tarafından açıklanan planlar, modern dönemde İngiltere bölgelerine yönelik en kapsamlı yetki transferini temsil ediyor. Ancak istihdam desteği, yerel ulaşım, konut, inovasyon, yerel enerji ve kültürel yatırım gibi genişleyen yetkileri daha yeni ve küçük birleşik idarelerin üstlenme kapasitesi konusunda endişeler bulunuyor.

Bazı belediye idareleri köklü olsa da Hull ve East Yorkshire ile Greater Lincolnshire'daki Reform UK yönetimindeki yapılar yalnızca geçen yıl kuruldu. Güney kıyısı ve İngiltere'nin kuzeybatısında milyonlarca kişiyi kapsaması planlanan diğer belediye idareleri ise henüz oluşturulmadı.

Bakanların, İngiltere bölgelerine mali yetki devri takvimini 28 Ekim'de sonbahar bütçesiyle birlikte yayımlanacak bir white paper (hükümet politika belgesi) ile açıklaması bekleniyor.

IPPR North raporunun baş yazarı Aditi Sriram, İngiltere'nin yönetim biçiminde "belirleyici bir anda" olduğunu ve hesap verebilirliğin yetki devrinin başarısı için şart olduğunu söyledi. Sriram, "Belediye başkanlarından çok uzun süre bir elleri arkadan bağlı şekilde büyümeyi yönlendirmeleri beklendi; para ve izin için Whitehall'a bağımlıydılar" dedi.

Rapora önsöz yazan eski Hazine bakanı Jim O'Neill ise yetki devrini eleştirenlerin bunu "ilgisizlik ve muhtemelen vergi mükelleflerinin parasının boşa harcanması" olarak göreceğini belirtti. O'Neill, bu "kuşkuculara" en iyi yanıtın en kalabalık bölgelerin belediye başkanlarına en geniş yetkilerin verilmesi olacağını ifade etti.