İngiltere'de 70 milyon müze örneği dijital ortama taşınıyor

İngiltere'deki müze ve araştırma kurumlarında korunan yaklaşık 70 milyon hayvan, bitki, fosil ve kaya örneği dijital ortama taşınıyor. Yapay zeka ve robotların kullanıldığı projeyle, bazıları yüzyıllar önce toplanan örneklerin taranması ve analiz edilmesi hedefleniyor. Araştırmacılar, bu çalışmanın doğal dünyaya ilişkin anlayışı güçlendireceğini belirtiyor.

Proje kapsamında oluşturulacak dijital müze sayesinde insanlar, telefon ve bilgisayarlarından bu koleksiyonlara erişebilecek. Normalde yüzyıllar alacağı hesaplanan dijitalleştirme sürecinin, robotlar ve yapay zeka desteğiyle on yıla inmesi bekleniyor.

Yeni kaynak, araştırmacıların İngiltere'nin gezegenimizin tarihi boyunca nasıl değiştiğini anlamasına ve iklim, gıda arzı ve tür kaybına ilişkin gelecek değişimleri öngörmesine olanak tanıyacak. Projenin fon sağlayıcılarından Arts and Humanities Research Council (AHRC) yetkilisi Dr Joanna Dunster, kaynağın halk tarafından da erişilebilir ve keyifle kullanılabilir olacağını söyledi. Dunster, bilim bilgisi az ama merakı yüksek olan dört yaşındaki oğluyla bu kaynağı keşfetmeyi beklediğini belirtti.

Dijital müzede hangi örnekler yer alacak?

Bazı örnekler hâlihazırda veri tabanında aranabiliyor. Ancak bunlar, ülkedeki koleksiyonların yalnızca küçük bir bölümünü oluşturuyor. Mevcut kayıtlar daha çok Natural History Museum (Doğa Tarihi Müzesi) ve Royal Botanic Gardens, Kew (Kew Kraliyet Botanik Bahçeleri) gibi birkaç büyük kurumdan geliyor. Yeni fonlarla İngiltere genelindeki kurumların dolapları ve çekmeceleri açılarak milyonlarca bitki, hayvan ve fosil de sisteme dahil edilecek.

Dunster, koleksiyonların nadiren erişilebilen yerlerde tutulmak yerine açık biçimde erişilebilir hale getirilmesi gerektiğini ifade etti.

Proje, DiSSCo UK (Distributed System of Scientific Collections) adıyla anılıyor ve Natural History Museum tarafından yönetiliyor. Kamu ve araştırmacılar, deniz tabanına yaslanan kör tripod balığı gibi sıra dışı örneklerden Charles Darwin'in 1833 civarında Arjantin'in kuzeydoğusunda bulduğu at dişine kadar doğal dünyanın çeşitliliğini görebilecek.

Örneklerin taranması kolay bir süreç değil. Her örneğin fotoğraflanması gerekiyor; ayrıca bazen yüzyıllar önce elle yazılmış ve önemli bilimsel bilgiler içeren küçük etiketlerin de kaydedilmesi gerekiyor. Ekip, bu işin elle yapılması halinde yüzyıllar süreceğini hesapladı. DiSSCo UK program teslim direktörü Sarah Addezio, robotlar ve yapay zeka sayesinde bu sürecin artık on yılda tamamlanabileceğini söyledi. Addezio, bilgiyi daha önce mümkün olmayan bir ölçekte birleştirip analiz edebildiklerini belirtti.

Projeye 100 müze, botanik bahçesi, üniversite ve diğer kuruluş katılıyor. İlk aşamada Galler ve İskoçya'da başlayacak çalışmada balina ya da dinozor gibi büyük canlılar yer almayacak. Öncelikle kınkanatlılar, kelebekler, güveler, sinekler, preslenmiş çiçekler ve eğrelti otları taranacak. Bu küçük ve görece gösterişsiz örnekler, çevrelerindeki değişimin en iyi kaydını tutuyor.

Cardiff'te ekip, büyük ve gösterişli kelebeklerden parmak ucunda kaybolabilecek kadar küçük sineklere kadar yaklaşık yarım milyon böcek ve bitki örneğini tarayacak. Bu sinekler, sağlıklı bir çevrenin en hassas göstergeleri arasında yer alıyor.

İskoçya'da Royal Botanic Garden Edinburgh ve National Museums Scotland, toplam 13 milyon örneğe sahip; bu, İngiltere'nin ikinci büyük doğa bilimleri koleksiyonu. 50 daha küçük İskoç koleksiyonuyla birlikte bu örnekler, deniz seviyesinden dağ zirvelerine kadar her tür İskoç manzarasındaki bitki ve böceklerde iki yüzyıllık değişimi kapsıyor.

Amgueddfa Cymru - Museum Wales'te Doğa Bilimleri ve Araştırma Bölümü Başkanı Jenny Geroni, bunun ülke genelindeki materyali sergileme fırsatı olacağını söyledi. Geroni, her koleksiyonun kendine özgü olduğunu ve başka hiçbir yerde bulunmayan çok sayıda Galler materyaline sahip olduklarını belirtti.

İngiltere'de yüzlerce yıl boyunca toplanan preslenmiş bitki ve çiçekler, yeni dijital müzenin önemli bir bölümünü oluşturacak. Müzedeki her örnek geçmişten bir kesit sunuyor. Doğa tarihinin büyük bölümü, on milyonlarca parçadan oluşan bu yapbozun parçalarını birleştirerek dünyamızın nasıl değiştiğine dair ayrıntılı bir tablo oluşturma çabası olarak tanımlanıyor.

Londra'daki Natural History Museum'da araştırma lideri Dr Vincent Smith, dijital müzenin doğal dünya araştırmalarını hızlandıracağını söyledi. Smith, doğa tarihi koleksiyonlarının Sanayi Devrimi gibi temel dönemlerdeki uzun süreli değişimleri kaydettiğini belirterek, bu sayede geçmişte ne olduğunun görülebileceğini ve gelecekte ne olacağının tahmin edilebileceğini ifade etti.