İngiltere, uçakların iklim dostu uçuşu için yapay zeka testi başlatıyor

İngiltere'de, uçakların arkasında bıraktığı ve iklim değişikliğine katkıda bulunan beyaz izlerin yapay zeka yardımıyla önlenmesi için 5 milyon sterlinlik bir deneme başlatıldı. 'Operation Blue Skies' adlı 30 aylık proje, Google, İngiltere hükümeti, Met Office (İngiltere Meteoroloji Ofisi), hava trafik kontrol sağlayıcısı NATS ve akademik araştırmacıları bir araya getiriyor.

Kuzey Atlantik koridorunun doğu yarısındaki Shanwick Okyanus Saha Kontrol Bölgesi'ne odaklanacak proje, küresel iklim ısınmasına yol açan uçak izlerinin yüzde 5'inden sorumlu olan bu bölgede yapılacak. Uçak motorlarından çıkan sıcak egzoz gazlarının yüksek irtifadaki soğuk havayla karışması sonucu oluşan ve 'gökyüzü grafiti' olarak da adlandırılan bu izler, özellikle soğuk ve nemli koşullarda uzun süre kalıp yayılarak Dünya'dan kaçacak ısıyı hapsediyor.

Uçuş rotaları nasıl etkilenecek?

Proje kapsamında Google, uydudan alınan görüntüler ve uçuş verileriyle uçakların daha önce yoğuşma izi oluşturduğu bölgeleri tespit edecek. Bu veriler, hava durumu modelleriyle birleştirilerek yeni izlerin oluşma ihtimali olan bölgeler tahmin edilecek. Bilgiler NATS'a iletilecek ve hava trafik kontrolörleri pilotları bu bölgelerden kaçınmaları için yönlendirecek. Uçuş rotasını kökten değiştirmek yerine, çoğunlukla uçağın irtifasını yaklaşık 2.000 feet değiştirmek yeterli olacak. Bu durum, türbülans ve kötü hava koşullarından kaçınmak için rutin olarak yapılan bir uygulama olduğundan yolcuların bunu fark etmesi beklenmiyor.

NATS sürdürülebilirlik direktörü Ian Jopson, bunun Kuzey Atlantik'teki operatörler için 'mevcut prosedürlerin hemen hemen aynısı' olacağını söyledi. Test, 2026-27 ve 2027-28 kışlarında hava trafiğinin daha düşük olduğu belirli akşam ve gecelerde yapılacak. Deneme süresince hava sahasından yaklaşık 10.000 uçuşun geçmesi beklenirken, yalnızca bir kısmının bu izlerden kaçınmak için irtifa değiştirmesi gerekecek.

Fayda ve maliyet dengesi

İrtifa değişikliği ek yakıt tüketimine yol açarak karbon emisyonlarını artırabilir mi? Google'ın Operation Blue Skies teknik lideri Paul Hodgson, önceki denemelerin ek yakıt kullanımının, ısınan bir uçak izinin önlenmesinin iklim faydasından çok daha az olduğunu gösterdiğini belirtti. Hodgson, 'CO2 maliyeti yüzde 1'den azken, uçak izinin maliyeti havacılığın tüm CO2'siyle aynı büyüklük mertebesinde' dedi. Modellemeye göre, Shanwick üzerinden tam bir sapma, etkilenen uçak başına yaklaşık 100 kilogram ek yakıt anlamına geliyor.

Hodgson, havayolu seviyesindeki önceki denemelerde uçak izi oluşumunda veya ısınmada yüzde 60-70 oranında azalma elde edildiğini açıkladı. İngiltere Ulaştırma Bakanlığı projeye 2,65 milyon sterlin, Google ise yapay zeka araştırması, mühendislik ve bilgi işlem altyapısına 1,4 milyon sterlin katkı sağlıyor.

Havacılık Bakanı Keir Mather, projenin 'Atlantik üzerindeki uçuş yollarında küçük ayarlamalar' test ederek uçuşu daha temiz hale getirebileceğini söyledi ve 'Bu dünyada bir ilk ve İngiliz yaratıcılığı öncülük ediyor' dedi. Proje sonuçlarının akademik literatürde yayınlanması ve daha geniş bilimsel incelemeye açılması bekleniyor.