İngiltere maliye bakanı bütçede geçim sıkıntısına odaklanıyor

İngiltere Maliye Bakanı John Healey, ülkenin "zor bir dönemden" geçtiğini kabul ederek ilk bütçesini çarşamba günü sunacak. Healey, çalkantılı küresel ekonomi koşullarında hanelerin artan geçim maliyeti baskısına karşı bir miktar nefes almasını sağlamayı hedefliyor. Bütçenin, vergi ve harcama konusundaki önemli kararlar gelecek yıla bırakıldığı için görece ölçülü bir bütçe olması bekleniyor.

Healey bütçe öncesi yayımlanan videoda, "Dünya son derece belirsiz bir yer" dedi. Yurt dışındaki çatışmaların enerji fiyatlarını yükselttiğini ve bunun aileler, işletmeler ve kamu maliyesi üzerinde baskı oluşturduğunu belirtti.

Bakan, hükümetin geçim maliyetini "sorumlu bir şekilde" hafifletmek için İşçi Partisi'nin kendi koyduğu mali kurallara bağlı kalacağını söyledi. Amaç, piyasalara uzun vadeli reform planlarının İngiltere'yi küresel şoklara karşı "daha dayanıklı" kılacağı mesajını vermek.

Enerji faturaları ve geçim desteği

Healey'nin, ocak ayında tipik enerji faturalarında yaşanması beklenen sert artış öncesinde dar gelirli ailelere geçici destek sunması bekleniyor. Ayrıca uzun vadede tüm hanelerin faturalarını düşürmeyi amaçlayan enerji piyasası reformları vaat ediliyor.

Andy Burnham kısa süre önce milletvekillerine, tüm kullanıcılardan alınan sabit günlük gaz ücretinin kaldırılmasını istediğini söylemişti. Bu adım, daha az enerji tüketen tüketicilerin faturalarını düşürürken maliyet daha fazla tüketenlere yansıyacak.

Bütçede bir dizi "gündelik düzeltme" kapsamında bakıcılık ödeneğindeki keskin kesintinin giderilmesi bekleniyor. Mevcut sistem, ücretsiz bakım verenleri kazanç sınırını haftada birkaç peni bile aştıklarında cezalandırıyor. Healey'nin ayrıca ocak ayında planlanan yakıt vergisi artışını iptal etmesi bekleniyor.

Hükümet, savunma harcamalarının 2030'a kadar milli gelirin %3'üne ulaşması için net bir takvim açıklaması yönünde baskı altında. Healey bu yıl savunma bakanlığından istifa etmeden önce bu hedefe bağlı olduğunu belirtmişti. Ancak savunma sanayisine yapılacak ek yatırımları "peşin ödeme" olarak açıklasa da takvimi gelecek yılki harcama gözden geçirmesine bırakması bekleniyor.

Vergi ve piyasa baskısı

Bütçe ayrıca vergi gelirlerinin bir bölümünün yerel yönetimlere devredilmesine yönelik bir "yol haritası" içerecek. Böylece harcama yetkisinin Whitehall'dan bölgelere kaydırılması hedefleniyor. Burnham'ın yetki devri gündeminin ayrıntıları ise hükümetin önümüzdeki haftalarda yayımlayacağı bir politika belgesine bırakılacak.

Faiz oranlarındaki artış kamu maliyesi üzerinde ek yük oluşturuyor. İngiltere hükümeti salı günü yeni beş yıllık tahvillerde 2008'den bu yana en yüksek faiz oranını, %5'in üzerinde bir getiriyi ödemek zorunda kaldı.

Ülkede enflasyon geçen ay yıl içi zirve olan %3,5'e ulaştı. Tüketici güveni Brexit'ten bu yana en hızlı düşüşü gösterdi. Danışmanlık şirketi BTG'nin verilerine göre finansal sıkıntı içindeki işletme sayısı yirmi yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesine çıktı; en çok etkilenen sektörler konaklama ve inşaat oldu.

Healey buna karşın iyimser bir tablo çizerek yatırımların arttığını, verimliliğin yükseldiğini ve yılın ilk yarısında G7 içinde en hızlı büyümeyi paylaştıklarını söyledi. Bakan ayrıca asgari ücreti yaklaşık %4 artırmayı planlıyor; 21 yaş altı çalışanlar için artışın daha yavaş olması bekleniyor.

Healey'nin bankalara yönelik vergileri artırarak yılda 2 milyar sterlinin üzerinde ek gelir sağlaması bekleniyor. İngiltere'de online perakendeciler, platformlarında satış yapan firmaların ödemesi gereken vergiyi tahsil etmekle yükümlü olacak.

Muhafazakarlar bakanın zor kararlardan kaçındığını savunuyor. Gölge Hazine Başsekreteri Richard Fuller, İngiltere'nin kamu maliyesinin "uçurumun kenarında" olduğunu belirterek bu bütçenin sorunları çözmeyeceğini söyledi. Liberal Demokratlar ise "her şey yolundaymış gibi" davranan bir bütçeye karşı uyardı.