İngiliz şirketi köle ticaretini yasaklandıktan 40 yıl sonra da sürdürmüş

İngiltere'nin köleliği kaldırmasının ardından, güçlü ailelere ait plantasyon sahipleri büyük tazminatlar alırken köleleştirilenler hiçbir şey alamadı. Şimdi ortaya çıkan kanıtlar, Sandbach Tinne and Company adlı şirketin kölelik kaldırıldıktan sonra da Güney Amerika'daki Guyana'ya yasa dışı köle taşımacılığına devam ettiğini gösteriyor.

Sandbach Tinne, tazminat ödemelerinden en büyük payı alan tüccarlarla yakın bağlantılı bir şirketti. Yazar Malik Al Nasir'in aile tarihini araştırdığı 'Searching for My Slave Roots' adlı kitabında ortaya çıkarılan bu bulgular, bu ay başlatılan 'Overwriting-Underwriting' adlı yeni bir araştırma projesine ilham verdi. Proje, köleleştirmenin arkasındaki mali ağları ortaya çıkarmayı hedefliyor.

1847 tarihli mektup

İngiltere, 1807'deki Köle Ticareti Yasası ile köle ticaretini, 1833'teki Köleliğin Kaldırılması Yasası ile de köleliği yasakladı. Ancak 1847'de Sandbach Tinne'ın Liverpool ofisine yazılan bir mektup, şirketin filosuna ait bir geminin Guyana'ya 'zenci yükü' ile geldiğinden bahsediyor. Mektupta, 'Parker' adlı geminin 115 yetişkin erkek, 86 yetişkin kadın, 82'si 14 yaş altı ve 41'i 4 yaş altı olmak üzere yük taşıdığı belirtiliyor. Mektupta ayrıca yolculuk sırasında yalnızca üç kayıp olduğu (1 erkek ve 2 çocuk) ve bunun kaptan tarafından karada yaşanan sefil koşullara bağlandığı ifade ediliyor.

Malik Al Nasir, bu kişilerin sözleşmeli işçi ya da Kraliyet Donanması tarafından kurtarılmış Afrikalılar olabileceği ihtimaline karşı, Watson'ın onlardan 'yük' olarak bahsetmesinin köleleştirilmiş insanlar için kullanılan bir tabir olduğunu, kurtarılmış Afrikalılar için bu terimin kullanılmadığını söylüyor. Ayrıca, 'sefil durum' ifadesiyle onların kendi koşullarından sorumlu olduklarını ima ettiğini, kayıplardan bahsederken ise bunları mal kaybı olarak nitelendirdiğini belirtiyor.

Tazminat ödemeleri

Peter Miller Watson, dönemin İngiltere Başbakanı William Gladstone'un uzaktan kuzeniydi. Sandbach Tinne ise 1975'te kapatıldı ve Gladstone ailesiyle birlikte Demerara şeker ticaretinde hakimiyet kurmuştu. 1847'de Sandbach Tinne ve yan kuruluşları, köleleştirdikleri insanların 'kaybı' için bugünün milyonlarca sterlinine denk gelen tazminatlar almıştı. Malik, John Gladstone'un en büyük bireysel ödemeyi, Sandbach Tinne'ın ise toplamda ikinci en büyük ödemeyi aldığını ve her ikisinin de tazminat planının mimarları arasında olduğunu söyledi.

Al Nasir, 1847 tarihli bir misyoner hesabının, ekvatorun güneyinde köle ticaretinin düzenlenmemiş bir şekilde devam ettiğini, Angora gibi ülkelerden insanların kaçırıldığını detaylandırdığını belirtti. Kraliyet Donanması'nın Batı Afrika Filosu, köle gemilerini durdurmakla görevliydi ancak gemilerin %10'undan azının durdurulabildiği tahmin ediliyor. Kurtarılan Afrikalılar bile askere alınma ve ücretsiz çalışma gibi zorlu koşullarla karşı karşıya kalıyordu.

Overwriting-Underwriting projesi, Unesco'nun Köle Ticareti ve Kaldırılması Uluslararası Anma Günü'nde Liverpool Müzesi'nde başlatılacak. Etkinlikte Jamaikalı akademisyen Profesör Verene Shepherd konuşmacı olarak yer alacak. Proje, Liverpool Üniversitesi'nden Lucy Moynihan'ın John Gladstone'un sigorta risk defterleri üzerine araştırmaları ve Al Nasir'in Sandbach Tinne üzerine çalışmalarından ilham alıyor. Ulusal Müzeler Liverpool'un Connector projesinin bir pilotu olan girişim, Lloyd's Register Foundation'dan 1 milyon sterlinlik hibe ile destekleniyor. Denizcilik grubu Lloyd's Register geçen yıl transatlantik köle ticaretindeki tarihi rolü için özür dilemişti. Sandbach ve Gladstone ailelerinin soyundan gelenler de atalarının köleliğe karışması nedeniyle özür dilemişti.