İklim değişikliği havacılığı tehdit ediyor, yolcular aksaklıklara hazır olmalı

İngiltere, bu yaz yaşanan sıcak hava dalgalarından birinin ortasında kavrulurken, Haziran sonunda güney İngiltere ve kuzey Avrupa'nın büyük bölümünde gökyüzünde yükselen fırtına bulutları, tatil sezonunun başlamasıyla binlerce yolcuyu taşıyan uçuşlarda kaosa neden oldu. Hava trafik kontrolörlerinin uçakları fırtınalardan kaçındırmakta zorlanması sonucu hava sahası aşırı yoğunlaştı ve Heathrow ile Gatwick havalimanlarından yaklaşık 900 uçuş 11 saate varan gecikmelerle karşılaştı, onlarcası iptal edildi.

Haziran ayındaki bu olay, sektör içindeki bazı isimlere göre bir uyarı niteliği taşıyor. İklim değişikliğinin etkileri arttıkça, hava sistemlerinin giderek daha dengesiz hale gelmesi ve bu tür olayların daha sık yaşanması bekleniyor. Bu durum, havayolları, havalimanları ve yolcular için maliyetlerin artması anlamına geliyor.

Uzmanlar endişeli: Tüm Londra havalimanları aynı anda kapanabilir

Eski pilot ve havacılık risk danışmanı Tim Atkinson, İngiltere ve kuzey Avrupa'daki hava sahasının aşırı kalabalık olduğunu ve bölgenin bu tür olaylara karşı özellikle savunmasız olduğunu belirtiyor. Atkinson, tüm Londra havalimanlarının aynı anda fırtınalardan etkilenebileceği ve bunun ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor. "Gördüğümüz şey çok hızlı bir iklim değişikliği. Çok az tahminle, tüm Londra havalimanlarının kısa sürede ve az bir uyarıyla gerçek zamanlı operasyonlarını kaybetmesi mümkün" diyen Atkinson, bu senaryonun Haziran ayındaki aksaklıkları azımsatacak boyutta olabileceğini ve hatta can kaybına yol açabileceğini ifade ediyor.

Ancak bu uyarıya katılmayanlar da var. İsviçre merkezli danışmanlık şirketi Aviation Advocacy'nin yöneticisi Andrew Charlton, riskin düşük olduğunu savunuyor: "En kötü senaryoyu hayal etmek gerekir ama bunu bağlamına oturtmak da lazım. Sektörün iyi tepki verme ve doğru kararlar alma yeteneğine güveniyorum. Beni gece 3'te uyandıran şeyler listesinin başında bu gelmiyor."

İklim değişikliği fırtınaları ve türbülansı artırıyor

Fırtınalar, nemli havanın yükselmesiyle oluşan konvektif aktiviteden kaynaklanıyor. Dünya ısındıkça atmosfer yüzde 7 daha fazla nem tutabiliyor, bu da şiddetli yağış olasılığını artırıyor. İngiltere Meteoroloji Dairesi'ne göre, genel olarak daha fazla fırtına görülmese de yaşananlar daha etkili olabilir. Uçaklar zorlu hava koşullarına göre tasarlanmış olsa da pilotlar genellikle fırtınalı bölgelerden kaçınmayı tercih ediyor; yoğun türbülans uçağa zarar verebilir, dolu camları çatlatabilir veya motor sorunlarına yol açabilir.

Yeni teknolojiler, pilotların hava koşullarını görmesine yardımcı olsa da bu sistemler "taktiksel" kalıyor. Cranfield Üniversitesi'nden Profesör Guy Gratton, sistemlerin kısa mesafeli planlama için yeterli olmadığını belirtiyor. Bu da uçuşlarda planlanmamış sapmaların geç yaşanmasına ve daha fazla yakıt tüketimine yol açıyor. Yakıt maliyetlerinin artması ise kaçınılmaz olarak bilet fiyatlarına yansıyacak.

Havalimanları sel riskiyle karşı karşıya

Daha şiddetli yağışlar, havalimanlarında sele neden olabiliyor. Nisan 2024'te Dubai Uluslararası Havalimanı'nda yaşanan sel felaketinde pistler kapanmış ve 1200'den fazla uçuş iptal edilmişti. Gatwick Havalimanı, sel felaketlerine karşı milyonlarca sterlin harcarken, Newcastle Üniversitesi'nin araştırmasına göre dünya genelinde 269 havalimanı yükselen deniz seviyeleri nedeniyle sel riski altında. Amsterdam Schiphol, Londra City ve Newark Liberty bu riskle karşı karşıya olan havalimanları arasında.

Berrak hava türbülansı da artan bir tehdit oluşturuyor. Görünmeyen bu türbülans, bulutların olmadığı yerlerde şiddetli hava hareketleriyle oluşuyor ve son yıllarda sıklığı arttı. Reading Üniversitesi'nden Profesör Paul Williams, Kuzey Atlantik'teki şiddetli türbülans olaylarının 1979'dan bu yana yüzde 55 arttığını belirtiyor. Ancak Williams, tahminlerdeki iyileşmeler ve lazer tabanlı teknolojilerle çözüm bulunabileceğine inanıyor.