İçki ve tütün kaçakçıları marketleri tehdit ediyor

İskoçya'da yasa dışı tütün ve elektronik sigara (vape) satan dükkanlar, meşru işletmeler için en büyük tehdit haline geldi. Glasgow'un doğusunda 35 yıldır aile bakkalını işleten Muhammed Rajak, bu tür ürünleri satan dükkanların en büyük tehlike olduğunu söylüyor. Rajak'ın kendi dükkanı bu tür ürünleri satmazken, yakınlardaki bazı mağazalar bu ürünleri satıyor.

Rajak sık sık müşterilerin yanlışlıkla dükkanına geldiğini ve 'Ucuz tütün var mı?' diye sorduğunu, ardından da şüphelendiği dükkanlara yöneldiklerini belirtiyor. "Eskiden seslerini kısarlardı, şimdi artık hiç çekinmiyorlar," diyen Rajak, bu tür ürünlerin çocuklara bile satıldığını, çünkü bu işi yapanların hiçbir risk üstlenmediğini vurguluyor.

Denetimler yetersiz

Trading Standards (Ticaret Standartları Kurumu), İskoçya'daki ana caddelerde kaçak tütün satan dükkanların sayısındaki artışı bir 'patlama' olarak nitelendiriyor. Bu ürünler, başka bir ülke için yasal olarak üretilmiş olabilir; ancak çoğu zaman güvenlik kurallarına uymayan küçük, denetimsiz fabrikalarda üretiliyor. Testler, bu ürünlerde fare dışkısı ve tahta parçaları dahil zararlı maddeler bulunduğunu gösterdi.

Ucuz sigara satın almak sadece vergi ödememek anlamına gelmiyor; aynı zamanda organize suçları doğrudan destekliyor. İnverness, organize suçun beklenmeyeceği bir yer olmasına rağmen, oradaki kaçak tütün artışı çetelerin etki alanının ne kadar geniş olduğunu gösteriyor. Trading Standards ve HMRC (İngiltere Gelir ve Gümrük İdaresi) yakın zamanda orada kaçak tütün sattığından şüphelenilen bir dükkana baskın düzenledi. 2024'ten bu yana işletmeye 11. kez yapılan baskında, dokuzuncu kez kaçak tütün bulundu.

Olayla ilgili yetkili, "Elimizden geleni yapıyoruz, ama çok hayal kırıklığı yaratıyor. Haftanın her günü girebiliriz, muhtemelen bir şeyler buluruz" dedi. Ele geçirilen ürünler torbaya konarak incelenmek üzere götürülüyor ve ardından işletme sahibi için maddi ceza kararı veren HMRC'ye havale ediliyor.

Cezalar yetersiz kalıyor

Şu anda İskoçya'daki Trading Standards sadece reşit olmayan alıcılara tütün ve vape satan kişilere Sabit Ceza Bildirimi (Fixed Penalty Notice) düzenleyebiliyor. İngiltere ve Galler'deki meslektaşlarının işletmeleri kapatma yetkisine sahip değiller. BBC Scotland News, Freedom of Information (Bilgi Edinme Özgürlüğü) talepleriyle son 10 yılda kaç ceza kesildiğini araştırdı.

Yanıtlara göre kolluk faaliyetleri bölgeye göre büyük farklılık gösteriyor. North Lanarkshire 243 ceza keserken, Angus, Western Isles, East Renfrewshire, North Ayrshire, Orkney, Scottish Borders ve Shetland'da ise 10'dan az ceza kesildi. Test alımları ve baskınlar da yaygın değil. Bu süreçte reşit olmayanların vape kullanımı denetçilerin odak noktası haline geldi.

Chartered Trading Standards Institute Başkanı David MacKenzie, İskoç hükümetinin sınırın güneyindeki yetkilere benzer yetkiler vermesi halinde bu suçlarla mücadelenin kolaylaşabileceğini söylüyor: "Bu suç topluluklarımızı gerçekten tehdit ediyor. Organize suç uzun zamandır büyük şehirlerimizde bir sorundu, ama şimdi her yerde." Bazı işletmeler uyarıları dikkate alıp davranışlarını değiştirse de, bazılarının tekrarlayan suçlu olduğunu ve bunun çok sinir bozucu olduğunu belirtiyor.

Halk sağlığı uzmanları, sorunun sadece vergi kaybı ve meşru işletmeler için haksız rekabetin ötesinde olduğunu söylüyor. Public Health Scotland'da halk sağlığı danışmanı Dr. Garth Reid, "Yasadışı tütün ve vape ürünleri sağlığı koruma çabalarını baltalıyor. Ucuzlar, kolayca bulunabiliyorlar ve düzenlemeye tabi ürünlere uygulanan güvenlik önlemleri olmadan satılıyorlar" diyor.

İskoçya'daki mağazaların kaçak tütün satışıyla mücadele için daha fazla yetki ve kaynak talep ediliyor. Hükümet, yüksek cadde organize suç ve kaçak tütünün ciddi sorunlar olduğunu kabul ediyor ve sorunu çözmek için en iyi yolu belirlemek üzere durumu inceliyor.