Hindistan'da ödeme yapılmadan alışveriş keyfi yapan siteler

Hindistan'ın kuzeyindeki Racastan eyaletinin Udaipur kentinde yaşayan iki 26 yaşındaki yazılım geliştiricisi, Purvansh Parmar ve Anshul Sharma, kullanıcıların sipariş verme hazzını yaşamasını sağlayan ancak gerçekte hiçbir ürün göndermeyen bir site kurdu. FoodNeverComes (YemekAslaGelmez) adı verilen site, kendisini "dopamin mutfağı" olarak tanımlıyor. Site, haziran ayındaki lansmanından bu yana 2,7 milyondan fazla ziyaretçi çektiğini açıklıyor.

Site, kullanıcıya 22 farklı mutfak, 327 yemek ve 319 gerçek tarif sunuyor. Kullanıcı bir yemek seçip sepete ekliyor, toplam tutarın arttığını görüyor ve ödeme sayfasına geçiyor. Ardından bir kuryenin yolda olduğunu belirten bir takip ekranı çıkıyor. Fakat sonrasında site içinden yapay zeka tarafından oluşturulmuş sahte bir arama geliyor: kurye binanın dışında olduğunu ancak sokak veya kapıyı bulamadığını söylüyor. Gerçekte hiçbir yemek hiç var olmamış oluyor. Sitenin sloganı ise şöyle: "Yemek asla gelmez, ama dopamin gelir."

Sahte alışveriş siteleri yeni bir tür oluşturuyor

FoodNeverComes, internet dünyasında "dopamin siteleri" olarak adlandırılan yeni bir türe ait. Bu siteler, tüketim ritüellerini gerçek tüketim olmadan yeniden yaratıyor. Sahte alışveriş siteleri, sahte teslimat hizmetleri ve hatta sahte tatiller bu kategoriye giriyor. Türün ilk olarak Güney Kore'de ortaya çıktığı ve oradan dünyaya yayıldığı belirtiliyor. Dopamine Shop ve Fakehaul gibi örnekler, yemek teslimatından alışverişe ve seyahate kadar pek çok alışkanlığı taklit ediyor.

Fikrin temelinde kurucuların kendi alışveriş alışkanlıkları yatıyor. İkili, bilgisayar bilimi diploması programında tanışmış ve ardından yazılım ile yapay zeka ürünleri geliştiren ve Instagram içeriği üreten NeuroX AI şirketini kurmuş. Sharma, elektronik ürünleri incelediğini, bunları sanal sepete eklediğini ancak satın almadığını anlatıyor. Parmar'ın annesinin de benzer bir davranış sergilediğini, ürünleri sepete ekleyip "bunu sonra sipariş ederim" dediğini belirtiyor.

Parmar, Mumbai'de iki aylık bir proje sırasında haftada 5.000 ila 10.000 rupi arasında yemeğe harcadığını, bazen ihtiyaç duymadığı tatlıları da sipariş ettiğini söylüyor. Belçika waffle'ı, dondurma ve bir keresinde arkadaşlarına verdiği büyük bir ekşi krema kavanozunu buna örnek gösteriyor. Parmar, "Belki de asıl arzu her zaman yemek değil, sipariş verme ritüeliydi" diyor.

Bilim insanları: ritüel gerçek arzuyu tatmin etmeyebilir

Yale Üniversitesi Müşteri İçgörüleri Merkezi direktörü Ravi Dhar, bu durumu "beklenti faydası" olarak adlandırıyor. Dhar'a göre bu haz özellikle hayal gücünü harekete geçiren şeylerde güçlü oluyor; çünkü beklenti, deneyimin bir parçası haline geliyor. Dhar, beklentinin bazen sahip olmaktan daha keyifli olabileceğini, heyecanın arayışta olduğunu belirtiyor.

Michigan Üniversitesi'nden nörobilimci Kent Berridge, "isteme" ve "sevmek" duygularının ayrı süreçler olduğunu söylüyor. Ona göre dopamin ikincisini değil, birincisini yönlendiriyor. Stanford Üniversitesi bağımlılık psikiyatristi Dr. Anna Lembke ise dopamini "daha fazlasını al" diyen bir molekül olarak tanımlıyor ve bunun mutlaka haz anlamına gelmediğini vurguluyor. Lembke, ödül beklentisinin ödülün kendisi kadar pekiştirici olabileceğini belirtiyor.

Berridge, ritüelin dopamin salınımı yaratabileceğini ancak yenilik etkisinin yakında kaybolacağını ve çoğu insanın ondan fazla hayali sipariş vermeyeceğini tahmin ediyor. Dhar ise simüle edilmiş tüketimin bir tür tahliye valfi işlevi görebileceğine daha açık yaklaşıyor.

Kurucular, fikri yemekle sınırlı tutmadı. TripNeverLeaves adlı ikinci site, kullanıcıların bir tatil planlamasına izin veriyor; destinasyon, uçuş, koltuk, otel ve aktiviteler seçiliyor, ardından hiç havalanmayan sanal bir uçuşa gönderiliyor. Sitelerinin 100 binden fazla ziyaretçi çektiğini belirtiyorlar. Kuruculara göre bu siteler para kazanma amacı taşımıyor; ücretsiz kalması planlanıyor ve elde edilen veriler ileride nörobilimciler ve psikologlarla paylaşılacak.