Hürmüz Boğazı'nda mayın avcılığı artık robotlara emanet

Hürmüz Boğazı'ndan geçiş, bir geminin yapabileceği en tehlikeli yolculuklardan biri olmayı sürdürüyor. ABD Deniz Kuvvetleri'nin desteğine rağmen gemilere saldırılar devam ediyor. Eski ticaret filosu subayı ve denizcilik danışmanı Steve Cameron'a göre bu rotayı kullanmak için kaptan ile mürettebatın riski birlikte kabul etmesi, ayrıca savaş riski sigortası yapılması gerekiyor. Nihai kararı ise kaptan veriyor.

Havadan gelen füze ve insansız hava aracı tehdidinin yanı sıra su altında da mayın bulunabiliyor. Cameron, bir kaptanın mayın olmadığına dair kanıt görmek isteyeceğini belirtiyor. Modern mayınlar deniz tabanında duruyor ve akustik ya da manyetik sinyal algıladığında patlayarak, geçen geminin omurgasını kıracak bir basınç dalgası oluşturuyor. Bazı mayınlar sığ sularda yükseliyor, yüzüyor ya da hedefe doğru itiliyor.

Teknoloji zor ya da pahalı değil; ancak yalnızca tehdidin varlığı bile bir tanker filosunun sefer yapmasını durdurabiliyor. Fransız savunma grubu Thales'te görev yapan gemi mimarı Ian McFarlane, mayınların deniz savaşı yürütmenin çok ucuz bir yolu olduğunu ve İngiliz Kraliyet Donanması'nın (Royal Navy) bunun bilincinde olduğunu söylüyor.

İnsansız sistemler mürettebatı riskten uzaklaştırıyor

Deniz mayınlarını bulmak geleneksel olarak yaklaşık 80 denizciden oluşan mürettebatlı mayın avcısı gemilerin işiydi. İnsanları tehlikeden uzak tutmak için işin giderek artan bölümü, kıyıdan izlenen otonom sistemlerle yapılıyor. Bu sistemler yalnızca 20 personel gerektirebiliyor ve karada vardiyalarla çalıştırılıyor. NATO donanmalarının personel bulma ve elde tutma sorunları yaşadığı bir dönemde, kolay taşınabilen bu robot sistemler cazip görünüyor.

Bu teknoloji 20 yıldır geliştiriliyor. 2003 Irak savaşında ABD Deniz Kuvvetleri, Remus 100 adlı torpido biçimli bir robotla deniz tabanında mayın aramıştı. Sonar kullanan bu küçük araçlar yaklaşık 30 metre derinliğe kadar iniyor ve dalgıçları zor ve tehlikeli bir görevden kurtarıyordu.

Basra Körfezi'ndeki son çatışma, çok daha yetenekli sistemleri sınıyor. ABD ordusu mayın avcılığında kullandığı araçlara ilişkin ayrıntı vermiyor. Ancak İran güçleri eylül ayı başında Hürmüz Boğazı sularından insansız bir ABD denizaltı aracını çıkarmıştı. Pentagon, ABD'li otonom savunma teknolojisi şirketi Anduril'e ait olan ve Extra Large Uncrewed Underwater Vehicle (XLUUV) adı verilen bu aracın arızalı, eski bir cihaz olduğunu ve üzerinde gizli donanım bulunmadığını açıklamıştı.

Shephard Group'ta deniz analisti olan William Lupton, aracın görevi ne olursa olsun hiçbir denizcinin tehlikeye girmediğini belirtiyor. Ona göre bu durum, esir alınmasıyla karşılaştırıldığında çok küçük bir bedel ve insansız araçların amaçlarından biri de bu. Bir insansız araç ele geçirilirse NATO donanmaları ayrıntı vermekten kaçınıyor; ancak bilgisayar sürücülerinin çeşitli yollarla uzaktan silinebildiği ya da yok edilebildiği biliniyor.

Yapay zeka destekli mayın tespiti

Thales, İngiliz Kraliyet Donanması ve Fransa Deniz Kuvvetleri'nin (Marine Nationale) işbirliğiyle robot bir sürat teknesi geliştirildi. Thales Uncrewed Surface Vehicle adlı araç, petrol ve gaz sektörü için geliştirilen sonarla mayın tespiti yapacak şekilde programlanmış sensörlerle donatıldı. Deniz tabanını yüksek çözünürlükle inceleyen ve yapay zeka ile iyileştirilen üç boyutlu görüntü oluşturan 5 metre uzunluğunda dikdörtgen bir kutu çekiyor. Yazılım, çevresine uyum sağlayacak şekilde tasarlanan yeni mayınları ve mayına benzeyen nesneleri tespit ediyor.

RUSI savunma düşünce kuruluşunda uzman olan Steve Prest, bu tür otonom sistemlerin konvansiyonel mayın avcılarından daha ucuz olduğunu ve konteyner tabanlı kontrol merkezleriyle birlikte havadan konuşlandırılabildiklerini belirtiyor. İnsansız mayın avcılığını Kraliyet Donanması'na kazandıran ve 2014'te donanmanın ilk filo robotik subayı olan Prest, robot tekne ya da denizaltılarla mayın aranmasının birçok yöntemi bulunduğunu söylüyor. Ona göre mayın olmadığını kanıtlamak mümkün olmasa da risk azaltılabiliyor.

Prest, ABD'nin robot mayın avcılarının bir mayını patlatabildiğini ya da yalnızca o noktayı kaçınılması gereken yer olarak işaretleyebildiğini anlatıyor. Özerkliğin daha yaygın kullanılacağını, görev ve yeteneklerin genişleyeceğini belirten Prest'e göre yapay zeka, bir aracın geri dönüşünü beklemek yerine veriyi olay yerinde analiz edecek.

Lloyd's of London'da denizcilik işlerinde sigortacıları temsil eden Neil Roberts, mayın tehdidinin psikolojik etkisinin kaçınılmaz olduğunu ve dışarıda kaç mayın bulunduğuna dair belirsizliğin sürdüğünü söylüyor. ABD, Umman güzergahını temizlediğini ve mayın tehdidinin yönetildiğine inandığını, sevkiyatların çatışma öncesi düzeyin yaklaşık yüzde 75'inde seyrettiğini açıklıyor.

Bilinmeyene duyulan korku, deniz mayını tehdidinin en güçlü yanı. Robotlar artık bu korkuyla yüzleşmek için tercih edilen araç konumunda.