Himalayalar'daki buzullar hızla eriyor: Hindistan ekonomisi risk altında

Yeni bir araştırmaya göre Himalayalar tehlikeli bir eşiğe yaklaşıyor. Buzullar on yıl öncesine kıyasla %65 daha hızlı kütle kaybediyor, buzul gölleri giderek daha kararsız hale geliyor ve dağlık bölgedeki izleme sistemlerindeki boşluk büyüyor.

Küresel danışmanlık şirketi Systemiq tarafından Integrated Mountain Initiative ile birlikte hazırlanan ve International Centre for Integrated Mountain Development (ICIMOD – Uluslararası Entegre Dağ Kalkınması Merkezi) ile GB Pant Ulusal Himalaya Çevre Enstitüsü'nün teknik katkılarıyla yayımlanan rapor, Nepal ve Tibet'te 1.300'den fazla kişinin ölümüne yol açan yıkıcı sellerin ardından geldi.

Rapora göre Himalaya-Karakurum bölgesindeki tahmini 40.000 buzuldan yalnızca yaklaşık 21'i ayrıntılı ve sürekli olarak izleniyor. İzlemedeki bu boşluk, fiziksel yapının hızla değişmesi nedeniyle kritik önem taşıyor.

Hindistan'da riskin boyutu

Hindistan topraklarının yaklaşık %18'i Himalaya bölgesinde yer alıyor, ancak ülkedeki afetlerin yaklaşık %35'i bu bölgede meydana geliyor. Hükümet temmuz ayında parlamentoya, Hint Himalaya bölgesindeki 189 yüksek riskli gölün 2025 yılındaki bilimsel değerlendirmesinin ardından 56 buzul gölünün "çok yüksek riskli" sınıfında yer aldığını bildirdi. Merkezi Su Komisyonu'nun Hindistan'ın Himalaya nehir havzalarında 10 hektardan büyük 2.485 buzul gölünü izlediği belirtildi.

Buzul göllerinin doğal setlerini aşarak patlamasının sonuçları daha önce de görüldü. 2023'te Sikkim'de bir buzul gölü patlaması en az 70 kişinin ölümüne yol açtı; yollar, köprüler ve hidroelektrik projeleri büyük zarar gördü. 2021'de Uttarakhand'da benzer bir felakette Rishiganga ve Dhauliganga vadilerini süpüren dev selde 200'den fazla kişi hayatını kaybetti.

Ancak tehlike yalnızca büyük sellerle sınırlı değil. Himalayalar, Güney Asya'da yüz milyonlarca insanın yaşamını sürdüren nehirleri besleyen dev bir doğal su sistemi. ICIMOD'a göre Hindu Kuş-Himalaya nehir havzalarının çoğunda "zirve su" seviyesine yüzyılın ortasında ulaşılması bekleniyor.

Araştırma, bu bağımlılığa dikkat çeken büyük bir ekonomik rakam da ortaya koyuyor: Himalaya suları Hindistan'ın GSYH'sinin yaklaşık %20'sini destekliyor; buğday, pirinç, çay, hidroelektrik ve hac ekonomilerini ayakta tutuyor. Buna karşın dağlık eyaletler bu değerin yalnızca %5'ini alıyor.

Londra Ekonomi Okulu'nda Grantham İklim Değişikliği ve Çevre Araştırma Enstitüsü'nün başkanı ekonomist Lord Nicholas Stern, "Himalayalar Üçüncü Kutup'tur" dedi. "Arktik veya Antarktika'nın aksine, bu kutbun altında yüz milyonlarca insan yaşıyor." Stern, bölgenin "bir devrilme noktasına yaklaştığı" uyarısında bulundu.

Buzul kaybını hızlandıran etkenlerin bir kısmı bölgenin kontrolü dışında değil. Systemiq araştırması, Himalaya buzul erimesinin yaklaşık üçte birinin, büyük ölçüde ovalardaki tuğla fırınlarından kaynaklanan siyah karbondan kaynaklandığını tahmin ediyor. Rapor, küresel sera gazı emisyonlarından farklı olarak siyah karbon kirliliğinin Hindistan ve komşularının doğrudan müdahale edebileceği bir alan olduğunu savunuyor.

Rapor, siyah karbon emisyonlarının azaltılmasından buzul izlemenin genişletilmesine, afet erken uyarı sistemlerinin iyileştirilmesinden dağlarda turizmin yeniden tasarlanmasına kadar 10 öncelikli dönüşüm öneriyor.

ICIMOD Genel Direktörü Pema Gyamtsho, risklerin giderek karmaşıklaştığını belirterek "Buzullar geriliyor, donmuş toprak ve yüksek dağ yamaçları giderek daha kararsız hale geliyor ve aşağı havzadaki topluluklar ile altyapı zincirleme tehlikelerle karşı karşıya kalıyor" dedi. Bu risklerin "ulusal sınırları tanımadığını" vurgulayan Gyamtsho, hiçbir ülkenin sorunu tek başına çözemeyeceğini söyledi.