Healey: Seçim öncesi sosyal yardım faturası düşecek

Birleşik Krallık Maliye Bakanı John Healey, bir sonraki genel seçim öncesinde sosyal yardım faturasında düşüş olacağı sözünü verdi. Healey, muhalefetin bütçeyi sosyal yardım reformu konusunda ayrıntı içermemesi nedeniyle eleştirmesinin ardından bu açıklamayı yaptı.

Healey, BBC'ye yaptığı açıklamada "giderek büyüyen bir sosyal yardım faturasının" ne Britanya ne de ilerici bir yaklaşım açısından iyi olduğunu söyledi ve mevcut sistemi "sürdürülemez" olarak nitelendirdi. Bakan, "kaba kesintiler" yapmayacağını belirtti; ancak yaklaşımına ilişkin ayrıntıların gelecek ay iki büyük incelemenin yayımlanmasına kadar netleşmesi beklenmiyor.

Muhafazakâr Parti, İşçi Partisi'ni "sosyal yardıma bağımlı" olmakla suçlarken, Reform UK bütçenin "şişen" yardım faturasına değinmediğini savundu. Ülkenin bütçe denetim ve tahmin kurumu Office for Budget Responsibility'ye (OBR) göre sosyal yardım harcamalarının bu yıl 19 milyar sterlin artarak 353 milyar sterline çıkması bekleniyor. Kurum, bu rakamın 2031/32 mali yılında 431 milyar sterline ulaşacağını öngörüyor; artışın başlıca nedenleri sağlıkla ilgili yardımlar ve emeklilere yönelik ödemeler.

Reform takvimi ve iki inceleme

Hükümet, mevcut devlet emekliliği üçlü kilidini 2030'dan itibaren reforme etme sözü vermişti. Sosyal yardım sistemine ilişkin yeni önerilerin ve değişikliklerin önümüzdeki aylarda ortaya çıkması bekleniyor.

Healey, milletvekillerine engelli yardımlarına ilişkin İşçi Partisi bakanı Sir Stephen Timms'in eş başkanlığını yaptığı inceleme ile eğitimde, istihdamda veya çıraklıkta olmayan (Neet) gençlere ilişkin eski bakan Alan Milburn'ün yürüttüğü çalışmanın kasım ayında yayımlanacağını söyledi. Hükümetin yıl sonuna kadar yanıt vermesi ve önerileri içeren bir politika belgesi ile gelecek yıl da mevzuat yayımlaması bekleniyor.

Bütçenin ardından BBC Radio 4'ün Today programına konuşan Healey, iş, eğitim veya çıraklık dışında kalan yaklaşık bir milyon gence yardım etmenin hükümetin "ahlaki görevi" olduğunu söyledi. Bakan, bu gençlere "potansiyellerini gerçekleştirme" ve ekonomiye katkı sağlama fırsatı verilmesinin, hükümetin "uzun vadede sosyal yardım faturasını düşürmesine" yardımcı olabileceğini ekledi.

Seçim öncesinde sosyal yardım harcamalarında kesinti olup olmayacağı sorusuna Healey, "Yardım faturasında bir düşüş olacak; bunu İşçi Partisi'ne yakışır bir şekilde yapacağız ve yapacağız çünkü giderek büyüyen bir yardım faturası ne Britanya ne de ilerici yaklaşım açısından iyi" yanıtını verdi.

Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch, bütçeye yanıtında yardım faturasının "on milyarlarca sterlin artacağını, çünkü bu hükümetin sosyal yardımı önceliklendirdiğini" söyledi. Ülkenin "aşırı harcama, aşırı borçlanma ve aşırı vergilendirme" içinde olduğunu ve "kontrolden çıkmış bir sosyal yardım sistemiyle boğuştuğunu" belirten Badenoch, bütçenin "yeterince cesur olmadığını" savundu.

Liberal Demokrat lideri Sir Ed Davey ise sosyal yardım reformunun "doğru şekilde yapılması" gerektiğini, bunun "insanları işe yerleştirerek ve çalışabilmeleri için ihtiyaç duydukları bakım ve desteği sağlayarak faturayı düşürmek" anlamına gelmesi gerektiğini söyledi.

Institute for Fiscal Studies (Mali Araştırmalar Enstitüsü) direktörü Helen Miller, hükümetin engelli yardımları ve gençlere destek gibi birçok önemli konuyu ayrıntılandırmaması nedeniyle hâlâ "birçok zor karar" alması gerektiğini belirtti.

Muhafazakâr milletvekili ve eski maliye bakanı Sir Jeremy Hunt, temel kurallardan birinin "hiçbir bütçeyi boşa harcamamak" olduğunu, Healey'nin yüz binlerce gencin nasıl "yardımdan çıkıp işe" yerleştirileceğini açıklayabileceğini söyledi. Hunt, Avam Kamarası'nda "Maliye bakanı ve başbakanın zor kararları erteleyerek siyasi sermayelerini boşa harcadığından korkuyorum" dedi ve "sorun şu ki bu kararlar bir yıl sonra bugün olduğundan daha zor olacak" diye ekledi.

Enerji faturalarında 100 sterlinlik destek

Healey'nin bütçede duyurduğu alanlardan biri enerji fiyatlarıydı. Milyonlarca hane, yükselen enerji faturalarına yardımcı olmak için banka kârlarına getirilecek vergiyle finanse edilecek 100 sterlin alacak. Healey, bunun insanlara "şimdi nefes alma alanı" sağlayacağını söyledi.

Tek seferlik ödeme, İngiltere'de council tax (belediye vergisi) A ile D dilimlerinde oturanlara verilecek. Galler'in ödemeyi eşleştireceği, İskoç hükümetinin ise bunu "kopyalamayı" planladığı belirtildi. İngiltere, İskoçya ve Galler'de gaz sabit günlük ücretleri de 2027'de "ya da mümkün olan en kısa sürede" kaldırılacak. Bu sabit günlük ücretler her bir enerji biriminin fiyatına aktarılacak; bu da yoğun gaz kullananların faturalarının artması anlamına geliyor.

BBC Breakfast'a konuşan Healey, 100 sterlinlik desteğin yeterli olmayacağı uyarıları ve ocak ayından itibaren yıllık faturanın çok daha fazla artabileceği tahminleri sorulduğunda, "En azından bunun insanların kışı geçirmesine yardımcı olacağını söyleyen uzmanlar var" dedi. Healey, "İnsanlara karşı dürüst olmak istiyorsam, hükümetin Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı tüm bu fiyat baskılarını ortadan kaldıracak ödemeler yapması mümkün değil" diye ekledi.

Yeşil Parti adına Ellie Chowns, bütçenin "ülkemizin karşı karşıya olduğu gerçek sorunlarla ilgilenmediğini" söylerken, Reform UK'tan Robert Jenrick bütçeyi "ekonomi yanarken kemanda çalmak" olarak nitelendirdi.