Fifpro: Kadın futbolunda milyar dolarlık büyüme oyuncuları geride bıraktı

Futbolcular sendikası Fifpro'nun 800'den fazla kadın futbolcuyla yaptığı küresel ankete göre kadın futbolu milyar dolarlık bir sektöre dönüşme yolunda ilerliyor. Ancak ankete katılan oyuncuların büyük bölümü hâlâ düşük ücretlerle çalışıyor, güvencesiz sözleşmelerle mücadele ediyor ve artan psikolojik stres yaşıyor.

Fifpro'nun kadın futbolu biriminin başı Alex Culvin, oyuncuların neden futbolu erken bırakabileceğine ilişkin sorulara verilen yanıtlara dikkat çekti. Rapora göre katılımcıların %59'u mali nedenleri gerekçe gösterdi. Psikolojik stres ise katılımcıların %46'sının belirttiği bir etken oldu; bu oran Fifpro'nun 2017'deki önceki anketinde %13'tü.

Culvin, bu artışın tek bir açıklaması olmadığını söyledi. Artan kamusal görünürlük, mali güvencesizlik ve yetersiz destek sistemlerini olası etkenler arasında sıraladı. “Oyuncular artık çok görünür” diyen Culvin, oyuncuların yalnızca görünür olmalarının beklenmediğini, aldıkları yetersiz geliri telafi etmek için görünür olmak zorunda kaldıklarını belirtti.

Ruh sağlığı konusunda farkındalık artsa da Culvin, birçok oyuncunun kendilerini yalnız başına başa çıkmaya bırakılmış hissettiğini aktardı. Rapora göre ankete katılan kadınların %57'si ruh sağlığı sorunları yaşadı ve yarısına kulüpleri tarafından destek sağlanmadı.

Gelir artışı oyunculara yansımıyor

Rapora göre kadın futbolunda küresel gelirin 2024'teki yaklaşık 581 milyon dolardan (439 milyon sterlin) 2027'de 1 milyar doların (756 milyon sterlin) üzerine çıkması bekleniyor.

Dijital dünyada oyunculara sosyal medya üzerinden erişim hiç olmadığı kadar kolay. Bu durum onları taraftarlara yaklaştırırken çevrimiçi taciz ve kötü muameleye de maruz bırakıyor.

Fifpro anketi, 2017'den bu yana ücretler, görünürlük ve yatırım önemli ölçüde artmış olsa da profesyonel oyunun büyük bölümünün hâlâ güvencesiz koşullarda işlediğini ortaya koydu. Culvin, sporun ticari büyümesinin oyuncuları koruyan önlemlerle henüz eşleşmediğini savundu. “Kadın futbolunun ekonomik gerekçesi ortaya konuldu” diyen Culvin, kurumsal düzenleme ve politika tarafının hızla yetişmesi gerektiğini ifade etti.

Raporun en çarpıcı bulgularından biri, oyuncuların kendi profesyonel statülerini nasıl gördüğüyle ilgili. Fifa'nın tanımına göre profesyonel oyuncu, yazılı sözleşmesi olan ve oynamaktan kaynaklanan masrafların üzerinde ödeme alan kişiyi ifade ediyor. Ankette oyuncuların %62'si kendini profesyonel, %27'si yarı profesyonel, %12'si amatör olarak tanımladı.

Ankete katılan tüm oyuncular ülkelerinin en üst liglerinde mücadele ediyordu. Buna karşın yalnızca %78'i yazılı sözleşmesi olduğunu, %82'si kulübünden ödeme aldığını belirtti. Sadece %57'si bu ödemenin futbol oynamanın masraflarını karşılamaya yettiğini söyledi. Culvin, profesyonel olduğu halde kendini profesyonel görmeyen oyuncuların bir çalışan olarak sağlanan hakların tamamından yararlanamadığını ifade etti.

Rapor ayrıca maaş artışının sınırlarını da gözler önüne seriyor. Ortalama aylık kazanç 2017'den bu yana üçe katlanarak 2.601 dolara (1.970 sterlin) çıktı; ancak medyan maaş yalnızca 1.669 dolar (1.250 sterlin). Ortalama aylık ücret bölgelere göre büyük farklılık gösteriyor: Kuzey Amerika'da 6.450 dolar (4.886 sterlin), Orta ve Batı Avrupa'da 3.982 dolar (3.016 sterlin), Doğu Avrupa'da 878 dolar (664 sterlin) ve Afrika'da yalnızca 480 dolar (363 sterlin).

ABD ve Meksika gibi liglerde maaşlar keskin biçimde artarken 10 Doğu Avrupa ülkesinde ortalama ücret hâlâ ulusal asgari ücretin altında. Batı Avrupa ile Asya ve Okyanusya gibi daha büyük futbol pazarlarını kapsayan bölgelerde bile ortalama ücret ulusal asgari ücret seviyelerinin belirgin biçimde üzerine çıkmıyor. Fifpro, rapor tek tek ülkeler yerine bölgelere odaklandığı için lig başına ortalama maaş bilgisi veremedi.

Ortalama sözleşme süresi de 2017'deki yaklaşık bir yıldan 19 aya çıktı; ancak birçok oyuncu hâlâ garantili gelirden yoksun dönemlerle karşılaşıyor. Culvin, oyuncuların yalnızca üçte ikisinin 12 ayın tamamı için ödeme aldığını söyledi. Yedi veya dokuz aylık sözleşmelerle çalışan çok sayıda oyuncunun yılın geri kalanını kapatmak için ek iş yapmak zorunda kaldığını belirtti.

Culvin, kadın futbolunun hızlı ticari büyümesinin bu gerçeklerin bir kısmını gölgeleyebildiğini düşünüyor. İngiltere'deki Women's Super League hızla büyüse de Fifpro, oyunun tepesindeki koşulların başka yerlerdeki birçok oyuncunun gerçekliğini gizleyebileceğini belirtiyor.

Rapora göre oyuncuların %24'ü son iki sezonda ödemelerini geç aldı, %42'sine emeklilik planı sağlanmadı. Ankette bazı olumlu gelişmeler de öne çıktı. 2017'de katılımcıların yaklaşık yarısı aile kurma isteğinin kendilerini futbolun dışına itebileceğini söylemişti. Bu oran artık %19'a geriledi. Fifpro bunu kısmen Fifa'nın 2021'de getirdiği ve iki yıl önce güncellediği analık düzenlemelerine bağlıyor. Culvin, hedefli düzenleyici müdahalenin işe yaradığının görüldüğünü ifade etti.

Fifpro, çözümün büyümeyi yavaşlatmak değil ticari başarı ile oyuncu refahını birlikte geliştirmek olduğunu savunuyor. Culvin, “Ticari büyüme ile oyuncuyu koruma arasında bir seçim yapılmasına gerek yok. Bu ikisi el ele gitmeli” dedi. Culvin ayrıca sektörün oyuncuların ihtiyaçlarına yanıt vermesi ve karar alma süreçlerinde oyunculara söz hakkı tanıması gerektiğini söyledi.