Eski BM insan hakları şefi Navi Pillay Nobel Barış Ödülü'nü kazandı

Eski Birleşmiş Milletler (BM) insan hakları yüksek komiseri ve Uluslararası Adalet Divanı yargıcı Navi Pillay, 2026 Nobel Barış Ödülü'nü kazandı. Norveç Nobel Komitesi, ödülü Pillay'ın barışı ve uluslararası hukuku güçlendirme çabaları nedeniyle verdiğini açıkladı. Komite, bu çalışmaların daha kapsamlı bir küresel hukuk düzenine zemin hazırladığını belirtti.

85 yaşındaki Güney Afrikalı yargıç, onlarca yıla yayılan kariyeri boyunca Ruanda, Myanmar ve Gazze gibi bölgelerde insan hakları ihlalleri iddialarını inceleyen çalışmalarda görev aldı. Pillay, Güney Afrika'da apartheid karşıtı aktivistleri savunarak mesleğe başladı. Böylece Nelson Mandela ve Başpiskopos Desmond Tutu'nun ardından ülkenin beşinci Nobel Barış Ödülü sahibi oldu.

Norveç Nobel Komitesi başkanı Jørgen Watne Frydnes, Pillay'ın savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırımın kovuşturulmasını sağlamada belirleyici rol oynadığını söyledi. Frydnes, ödül açıklamasında, dünyanın uzun süredir görmediği sayıda savaş ve çatışmanın yaşandığı bir dönemde uluslararası hukukun artık barış ve güvenliğin tamamlayıcısı değil, mutlak bir gereklilik olduğunu vurguladı.

BBC'nin haberine göre Pillay, ödülü aldığını Nürnberg'deki Adalet Sarayı'nda öğrendi. Kendini kutlamak için toplananlara teşekkür eden Pillay, "Bu bir şaka olmalı" dedi ve espriyle, "Biraz daha alkışlarsanız bu ödülü Trump ile paylaşabilirim" diye ekledi.

Kariyeri boyunca insan hakları alanında çalıştı

Durban'da bir otobüs şoförünün kızı olarak apartheid döneminde büyüyen Navanethem "Navi" Pillay, 1967'de Natal eyaletinde avukatlık bürosu kuran ilk kadın oldu. Daha sonra ülkenin yüksek mahkemesine atanan ilk beyaz olmayan kadın unvanını aldı. Pillay, 1994 Ruanda soykırımını inceleyen BM destekli Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde dört yıl boyunca başkanlık yaptı. 2003'te Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (ICC) seçildi.

Pillay, 2021-2025 yılları arasında BM İşgal Altındaki Filistin Toprakları Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu'na başkanlık etti. BM İnsan Hakları Konseyi tarafından kurulan komisyon, İsrail'in Gazze'de soykırım niteliğinde eylemlerde bulunduğu sonucuna varmıştı. İsrail bu bulguları reddetmiş ve komisyon üyelerini "Hamas'ın temsilcisi" olmakla suçlamıştı.

İsrail Dışişleri Bakanlığı, ödülün açıklanmasının ardından yaptığı açıklamada, bunun "İsrail karşıtı nefreti meşrulaştırmak için bir ödülün grotesk biçimde silahlandırılması" anlamına geldiğini savundu. Ödülün açıklanmasından kısa süre sonra dünya basınına yansıyan haberlerde, ABD Başkanı Donald Trump'ın sosyal medyada Nobel Komitesi'ni eleştiren bir açıklamayı paylaştığı görüldü.

Pillay şu anda Uluslararası Adalet Divanı'nda (ICJ) Myanmar'ın Rohingya halkına yönelik soykırım iddiasıyla yargılandığı davada yargıç olarak görev yapıyor. Myanmar, Müslüman azınlığı kasıtlı olarak yok etmeye çalıştığı suçlamasını reddediyor.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, ödülün insan haklarının, hukukun üstünlüğünün ve hesap verebilirliğin barış ve güvenlik için temel olduğunu yeniden teyit ettiğini söyledi. BM Genel Sekreteri António Guterres ise Pillay'ı "zamanımızın en önemli uluslararası hukuk davalarında kararlı ve bağımsız bir adalet sesi" olarak nitelendirdi. Güney Afrika Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa, Pillay'ın apartheid karşıtı aktivistlerin savunuculuğunu yapan öncü bir avukat olduğunu belirtti.

Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnès Callamard, ödülü öğrendiğinde Pillay'ın yanında olduğunu ve bu seçimi "ilham verici" bulduğunu ifade etti. Callamard, uluslararası hukukun ve adaletin saldırı altında olduğu bir dönemde ödülün çok yerinde olduğunu söyledi.