Endonezya'da orman yangınları Borneo ve Sumatra'yı etkisi altına aldı

Endonezya'nın Borneo ve Sumatra adalarında aylardır devam eden orman yangınları, ülke genelinde ve komşu ülkelerde geniş bir nüfusun yaşadığı bölgelerde zehirli hava yayıyor. Bu yıl etkisini artıran 'süper El Niño' hava olayı yangınların yayılmasını kolaylaştırıyor.

Yangınlar, Endonezya'nın dünyanın en büyük üreticisi olduğu palmiye yağı (yağ palmiyesi) plantasyonları için arazi açmak amacıyla, ucuz bir yöntem olarak zaman zaman yasadışı şekilde yakılıyor. Bu yöntem o kadar yaygın ki özel bir terimi bile var: kes ve yak.

Birçok yangın küçük çaplı olarak başlıyor. Ancak sıcak ve kurak koşullarda kolayca kontrolden çıkarak sınırları aşan zehirli duman yayıyor ve Endonezya ile ötesindeki milyonlarca kişinin hava kalitesini etkiliyor.

Nusantara Atlas'ı yöneten peyzaj ekolojisti David Gaveau, en kötü yangınların kurutulmuş ve suyu çekilmiş turbalık alanlarda çıktığını belirtiyor. Bu tür yangınların söndürülmesinin son derece zor olduğunu ve haftalarca yer altında yanabildiğini ifade ediyor. "Yer altına iniyorlar, başka bir yerde tekrar ortaya çıkıyorlar. Ne kadar çok su verirseniz o kadar çok duman çıkıyor" diyor ve bu yangınların 50 yıllık orman bozulması, ormansızlaşma ve özellikle turbalık alanlardaki tahribatın mirası olduğunu ekliyor.

Yangınlar ve bölgesel etkiler

NASA'ya göre yangınlar arasında bir "zirve yırtıcı" olsaydı, tropikal turbalık yangınları en üst sıralarda yer alırdı. Endonezya'da her yıl yangın çıkıyor, ancak bu yılın verileri şimdiden kötü bir yıl olduğunu gösteriyor. En kötü etkilenen bölgeler Sumatra, Kalimantan (Borneo'nun Endonezya'daki kısmı) ve Papua.

Nusantara Atlas verilerine göre, ocak ayından bu yana Endonezya genelinde en az 895.657 hektar alan yandı. Bu, 2019'a kıyasla %34 daha fazla. Gaveau, oranın 2019'dan ve hatta 2023'ten çok daha yüksek seyrettiğini, bunun da "korkunç bir yıl" anlamına geldiğini söylüyor.

Son haftalarda Kalimantan'dan gelen fotoğraflar, sokakları ve şehirleri saran yoğun, sepya tonlu bir pusu, sıralarında maske takan okul çocuklarını ve dumandan etkilenen orangutanlara oksijen veren kurtarma ekiplerini gösterdi.

46 yaşındaki öğretmen ve gönüllü itfaiyeci Ely Marlina, Guardian'a yaptığı açıklamada, pusun etkisi altında uzun süredir kapı ve pencerelerini açmadıklarını, rüzgarın yangınlardan çıkan dumanı verandaya kadar taşıdığını, kül ve dumanın doğrudan eve sızdığını, gece koşulların daha da kötüleştiğini anlattı. "Biz uyurken tüm aile sadece dumanı soluyor" diyen Marlina, fiziksel yükün çok ağır olduğunu, gözlerin her gün yandığını ve sulandığını, bu sisli havayı solumaya devam ederlerse baş dönmesinin ağır basacağını ve bedenlerinin dayanamayacağını hissettiklerini söyledi.

Yangınlar şiddetlenirken okullar kapandı ve acil servisler hastalarla doldu. Bu illerde orman yangınına bağlı solunum yolu hastalıklarından muzdarip kişi sayısı, 1 Eylül'deki 50.891'den 9 Eylül itibarıyla 113.336'ya çıkarak iki katından fazla arttı.

Avrupa Birliği'nin Copernicus iklim izleme servisi tarafından geliştirilen Fire Emissions Watch portalına göre, Eylül ayının ilk haftasında Endonezya'daki yangın emisyonları 19,7 milyon metrik tona ulaşarak küresel toplamın üçte birinden fazlasını oluşturdu.

Endonezya ve komşularındaki hava kalitesi endeksi, yangınların ne kadar büyük bir halk sağlığı sorunu haline geldiğini gösteriyor. Hava kalitesi endeksi derecelendirmelerine göre, yeşille gösterilen sağlıklı hava seviyesi 0 ile 50 arasında sıralanıyor. 300'ün üzerindeki her değer tehlikeli kabul ediliyor. İsviçre hava izleyicisi IQAir'e göre, bu Eylül ayında Orta Kalimantan'daki Sampit'te hava kalitesi her gün tehlikeli olarak sınıflandırıldı ve kırmızıyı aşarak en kötü derece olan bordo seviyeye ulaştı. 10 Eylül'de derece 1142'ye ulaştı.

Malezya Borneo'sunun en büyük şehri Kuching'de bu ay hava kalitesi endeksi seviyeleri sağlıksız ile tehlikeli arasında dalgalandı. Kalimantan'daki bir sakin, Guardian'a nefes almanın "sigarа içmek" gibi hissettirdiğini söyledi.

Yangınlardan çıkan duman sınırları aştığında buna 'sınır aşan pus' deniyor. Bu yıl pus yeniden Endonezya'nın komşularını rahatsız ederek Malezya, Singapur, Brunei ve hatta Filipinler'in bazı bölgelerini kapladı. Muson rüzgarlarıyla taşınan duman Manila'ya kadar ulaştı; sakinlere mümkün olduğunca evde kalmaları ve dışarıda maske takmaları çağrısı yapıldı.

Mücadele ve uluslararası destek

En ağır etkilenen ülkeler arasında yer alan Malezya, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'ni 2003 tarihli sınır aşan pus anlaşmasını gözden geçirmeye çağırdı. Endonezya çevre bakanlığı, yangınlarla bağlantılı olduğu iddia edilen 19 şirketi soruşturuyor; polis ise yangın çıkardığından şüphelenilen 113 kişiyi gözaltına aldı. Ancak uygulama ülke için zorlu bir sınav oldu.

Hükümet kötü niyetli aktörlere karşı sert önlemler alacağına söz verdi; yangınlarla mücadele için uçak, helikopter, drone ve orduyu devreye soktu ve hafifletme çabalarını güçlendirdi. Malezya yardım için üç helikopter, bir uçak ve 52 personel teklif etti; Japonya da helikopter ve yangınla mücadele ekibi gönderdi.

Sakinler de üzerine düşeni yapıyor. Power of Mama adlı kadın itfaiyecilerden oluşan bir ekip, günlük gözetleme, yangın izleme ve halkı bilgilendirme çalışmaları yürütüyor; insanları ateş yakmamaya teşvik ediyor ve riskler konusunda uyarıyor. Batı Kalimantan'da gönüllüler, nefes almakta zorlanan sakinlere ve itfaiyecilere oksijen tüpleri dağıtmak için kapı kapı dolaşıyor; bu kampanyaya "Rumah Oksigen" yani Oksijen Evi adı veriliyor.

Uzmanlar, bu yılki süper El Niño ile yangınların Eylül ayında zirve yapabileceğini ve yağmur mevsiminin başlaması beklenen Kasım ayına kadar sürebileceğini belirtiyor; ancak bu olgu tek faktör değil. Gaveau, "El Niño bir kolaylaştırıcıdır. Elbette ne kadar güçlüyse kuraklık o kadar uzun ve yoğun olur ve bu iyi haber değil" diyor. "Ama bir kibrite ihtiyacınız var. Onun ne olduğunu biliyoruz; o da insanlar."

Endonezya Orman Bakanı Raja Juli Antoni de ülkenin kritik bir aşamaya girdiği uyarısında bulundu. "El Niño tehdidinden henüz kurtulmuş değiliz" diyen Antoni, "Bu El Niño döneminde orman ve arazi yangınlarından güvende değiliz. Eylül bizim mücadele ayımız, mücadele alanımız" ifadelerini kullandı.