Dünya yangın yerindeyken diplomasi kontrolü geri alabilir mi?

Dünya hiç olmadığı kadar birbirine bağlı. Tahran'ın kapalı kapılar ardındaki görüşmeleri, Yemen'in güneybatısındaki dağlar, Donbas bozkırı, Gazze ve hatta Paris ile Milano'nun caddeleri ortak bir çizgide buluşuyor. Uzmanlara göre bir çatışmayı anlamak için diğerini hesaba katmak gerekiyor; bu karşılıklı bağımlılık her sorunu daha bulaşıcı ve çözülmesi zor hale getiriyor.

The Guardian'ın analizinde, dünyanın patlamaya hazır bir düdüklü tencerede yaşadığı, liderlik boşluğunun kolektif felce yol açtığı belirtiliyor. Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar, "Herhangi bir yerdeki savaş her yerdeki barışı tehdit ediyor" diyerek bu bağlantıya dikkat çekti.

ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye ve Orta Doğu özel temsilcisi Tom Barrack, geçen hafta Doha'da yaptığı açıklamada İran savaşının beklenmedik sonuçlar doğurduğunu kabul etti. Barrack, bölgeyi tek bir hamlenin tüm resmi etkilediği Rubik küpüne benzetti ve "23 rejim değişikliği gerçekleşti, hiçbiri işe yaramadı" ifadelerini kullandı.

Ekonomik yansımalar ve İran savaşı

Analize göre Şubat sonunda İsrail ile birlikte başlatılan İran savaşı dünya genelinde enflasyonu yüzde 4'e taşıdı. Hürmüz Boğazı İran için pazarlık kozu haline geldi; Brent petrolün varili savaş öncesine göre yüzde 50 artışla 117 dolara ulaştı. Suudi Arabistan'ın GSYH'sinin yüzde 3,3 daralması bekleniyor. IMF'nin Temmuz ayında öngördüğü yüzde 1,7 büyümeden bu yana beş puanlık bir düşüş söz konusu.

Analysis, savaşın İran'ı daha istikrarlı hale getirmediğini de vurguluyor. Stratejik akla sahip Ali Laricani savaşın ilk gününde öldürüldü; yeni dini lider Ayetullah Mucteba Hamaney'in çevresindeki sertlik yanlıları daha da güçlendi.

The Guardian'ın değerlendirmesine göre savaş, Trump'ın iç siyasetteki popülerliğini de sarstı. Cumhuriyetçi anketçi Karl Rove, Trump'ın "savaş zamanı başkomutanından çok UFC maçında laf atan biri gibi göründüğünü" belirtti. Analiz, yönetimin Ukrayna konusunda da tutarsız bir çizgi izlediğini, Trump'ın Zelenskiy'ye yönelik sert çıkışlarının Avrupa başkentlerinde endişe yarattığını aktarıyor.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un 19 Ekim'de Tahran'a gitmesi ve Çin'de kasım ayında yapılması planlanan üçlü zirve önerisi, Moskova'nın Trump'ın zorluklarını kendi lehine çevirme çabası olarak yorumlanıyor.

Uzmanlar, ülkelerin ABD tarafından dışlanma ve istismar edilme tehlikesinin giderek daha fazla farkına vardığını belirtiyor. Eski Kanada Dışişleri Bakanı Chrystia Freeland, bazı liderlerin Trump'ı yatıştırmaya çalıştığını ancak bunun uzun vadede sonuç vermediğini söyledi.