Demokratlar seçim kazandı: Geçim sıkıntısı vaatleri ne kadar gerçekçi?

ABD'de Demokratlar, Kongre'nin her iki kanadında da çoğunluğu elde ederek önemli bir siyasi zafer kazandı. Ancak bu zafer, seçim kampanyasının merkezine yerleştirdikleri geçim sıkıntısı sorununa çözüm üretme konusunda sınırlı bir yetki anlamına geliyor. Zira Cumhuriyetçi Başkan Donald Trump'ın yasama sürecini veto ile durdurma hakkı bulunuyor.

Seçim sonuçlarının ardından Temsilciler Meclisi'nde Demokrat lider Hakeem Jeffries, "Geçim sıkıntısı üzerinden kampanya yürüttük, kazandık ve şimdi görevimiz bu sorunu yönetmek" dedi.

BBC'nin haberine göre, Demokratların vaat listesi oldukça uzun. Sağlık sigortası maliyetlerini düşürmek için Affordable Care Act (Uygun Bakım Yasası) kapsamındaki ek mali yardımları geri getirmek ve 2025'te Başkan Trump'ın imzaladığı Medicaid (düşük gelirlilere yönelik sağlık sigortası programı) kesintilerini geri almak ilk sırada yer alıyor.

Ardından ithalat vergileri ve enerji geliyor. Demokratlar, Başkan'ın ithalat vergilerini kaldırmak istiyor. Bu vergilerin gıda, gübre ve inşaat malzemeleri maliyetlerini yılda binlerce dolar artırdığını savunuyorlar. Ayrıca galon başına ortalama 4,18 dolara yükselen (yaklaşık %40 artış) benzin fiyatlarını İran savaşıyla ilişkilendirerek savaşı sona erdirmeyi hedefliyorlar.

Konut ve vergi vaatleri

Konut alanında bazı Demokratlar önümüzdeki on yılda dört milyon yeni konut inşa etmek istiyor. Vergi konusunda ise milyarderlerden daha fazla vergi alınmasını ve çocuklu aileler için vergi kredilerinin artırılmasını öneriyorlar.

Ancak bu vaatlerin ne kadarının hayata geçirilebileceği belirsiz. Yatırımcı Ken Fisher, "Kongre başkanlık vetosunu aşamaz. Başkan Trump da istediği hiçbir şeyi Kongre'den geçiremez" diyerek yasama sürecinde iki yıllık bir durgunluk beklediğini ifade etti. Başkanlık vetosunu aşmak için Temsilciler Meclisi ve Senato'da üçte iki çoğunluk gerekiyor.

Oxford Economics'in ABD baş ekonomist yardımcısı Bernard Yaros, ithalat vergilerinin federal gelirdeki payının 2024'te %1 iken bu yıl %5'i aştığını belirterek, bu vergilerin gelecekte tamamen kaldırılmasının zor olacağını söylüyor. Yaros, Demokratların Cumhuriyetçilerin vergi indirimlerini uzatmasına karşılık sağlık sigortası sübvansiyonlarının geri getirilmesi gibi büyük bir siyasi takas olasılığını görüyor, ancak anlaşmanın 2027 sonunu bulabileceğini ekliyor.

Demokratlar ayrıca şirketler üzerindeki baskıyı artırabilir. Danışmanlık şirketi Veda Partners'tan Henrietta Treyz, Demokratların ithalat vergisi maliyetini müşterilere yansıtan şirketleri sorgulayacağını belirtiyor. Treyz'e göre şirketlere "Vergi iadesini alıp fiyatları düşürdünüz mü? Karşılığında ne elde ettiniz?" soruları yöneltilecek.

Senato'da Finans Komitesi'ne başkanlık etmesi beklenen Oregon Demokratı Ron Wyden ise yaklaşımını "Bizim için geçim sıkıntısı, onlar için hesap verebilirlik" sözleriyle özetliyor. Wyden, ticaret politikası üzerinde "Kongre'nin yetkisini yeniden tesis etmek" istediğini söylüyor. Sigorta şirketleri, ilaç üreticileri ve bankaların açıklama yapmaya çağrılması bekleniyor.

En zorlu sınav ise Demokratların yeni bir yasayla çözemeyeceği bir konu: Benzin, dizel ve gübre fiyatları büyük ölçüde İran'la yaşanan savaşın gidişatına bağlı. Oxford Economics, seçim bittiği için benzin fiyatlarının artık Başkan için siyasi bir endişe kaynağı olmayacağını ve çatışmanın tırmanma olasılığının arttığını uyarıyor. Fiyatlar düşerse Demokratlar bunu sahiplenmekte zorlanabilir; yükselirse suçlamayı paylaşabilirler. Ayrıca 11 Aralık'ta hükümet finansmanının sona ermesi ve yeni bir hükümet kapanması riski de yakın bir sınav olarak duruyor.