Çin'in yapay zeka yarışı Ulanqab bozkırlarını dönüştürüyor

Çin, İç Moğolistan'ın Ulanqab kentindeki geniş bozkırlarda yapay zeka platformlarına güç sağlayacak dev veri merkezleri inşa ediyor. Yıllardır ülkenin resmi "patates başkenti" olan Ulanqab, artık dijital bir üs haline gelmiş durumda. ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in yapay zeka güvenliği konusunu da görüşmesi beklenirken, bölgedeki inşaat çalışmaları tüm hızıyla sürüyor.

Sarı baretli yüzlerce işçi, metal iskelelerden kıvılcımlar saçılarak ağır ekipmanları şantiye alanına taşıyor. Üstlerinde dev vinçler çatıları hassasiyetle inşa ederken, işçiler merdivenlerde dengede durarak tuğla örgüleri sıvıyor. Bir işçi, "Bu Çin hızı" diyerek ülkesini "bir altyapı manyağı" olarak tanımlıyor. Bir elektrik mühendisi ise "Her yıl bir aşama var. Bu ikinci aşama. Sonrasında çok daha fazla aşama olacak" diyor.

Yapay zeka ekonomik ve ulusal güvenliğin merkezinde

Yapay zeka, Çin'in ABD ile olan mücadelesinin merkezinde yer alıyor ve bunun anahtarı buradaki veri merkezlerinin içindeki hesaplama gücü. Çin Komünist Partisi için bu binalar, ülkenin ekonomik ve ulusal güvenliği açısından kritik önem taşıyor. Tamamlandıklarında, 2030 yılına kadar yapay zekayı endüstrilerin ve toplumun yüzde 90'ına yayma hedefine katkı sağlayacaklar.

Çin sadece altyapı inşa etmiyor, aynı zamanda bir yetenek havuzu da oluşturuyor. Genç mühendisler ve araştırmacılar, kısmen ABD ile yaşanan gerilimler ve Trump'ın göç kısıtlamaları nedeniyle ülkelerini bir fırsatlar ülkesi olarak görüyor. Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nden Jack Zhang, "ABD'ye giden öğrenci ve araştırmacı sayısı azalıyor, ABD'den Çin'e dönenlerin sayısı artıyor. Bu çok net" diyor.

Çin'in genişleyen yapay zeka kapasitesi, ABD'nin sektör içinden gelen uyarılara rağmen yapay zeka geliştirmesini duraklatmak istememesinin bir nedeni. Trump geçen hafta "Yapay zeka yarışını kim kazanırsa kazanır" dedi. Yapay zeka şirketi Anthropic'in CEO'su Dario Amodei ise Çin'e gelişmiş çip ve ekipman satışına yönelik ABD liderliğindeki yasağın sürdürülmesi çağrısında bulunarak, Çin'in liderliğinin "ABD ve dünya için ciddi tehlike" oluşturacağı uyarısında bulundu.

Çin açık kaynak modeliyle farklı bir yol izliyor

Çin yalnızca ABD'ye yetişmeye odaklanmıyor, aynı zamanda alternatif bir model de sunuyor. Şi, Çinli yapay zeka firmalarını daha uygun fiyatlı, açık kaynaklı modeller geliştirmeye teşvik ediyor. Bu modeller, kişilerin, şirketlerin ve ülkelerin istedikleri gibi değiştirmesine olanak tanıyor. Bu yaklaşım, ABD'de OpenAI ve Anthropic gibi geliştiricilerin kapalı model yaklaşımlarıyla tezat oluşturuyor.

Pekin'in bu yaklaşımı desteklemesinin bir nedeni, bunun işe yaramış olması. Teknolojiyi paylaşarak Çinli firmalar hızlı bir şekilde yenilik yapabildi. Bu, Çin'in en büyük zorluklarından biri olan gelişmiş çiplere erişim eksikliğinin üstesinden gelmesine yardımcı oldu. Ancak Pekin, yapay zekayı yöneten kuralların yazılmasında da daha fazla söz sahibi olmak istiyor.

Çin, Ulanqab, Ningxia ve Gansu gibi az nüfuslu kuzey eyaletlerinde ve güneybatıdaki Guizhou'da Huawei, ByteDance ve DeepSeek için yüzlerce veri merkezi inşa ediyor. Bu bölgelerde geniş yenilenebilir enerji kapasitesi bulunuyor, arazi daha ucuz ve hava daha serin olduğu için su talebi daha az. Çin, 2030'a kadar veri merkezlerinin çoğunun yeşil enerjiyle çalışmasını istiyor ancak şebekenin bir kısmı hâlâ kömürle besleniyor.

Bazı köylerin yeniden yerleştirildiği belirtiliyor ancak sayı ve tazminat konusunda net bilgi bulunmuyor. Bir yerli, "Bu büyük verinin sıradan insanlarla hiçbir ilgisi yok. Bize ne faydası oldu?" diyerek endişesini dile getiriyor. Ancak iyimser olanlar da var. Soyadının Zhang olduğunu söyleyen bir kişi, "Çin artık dünyanın öncüsü. 1960'lar gibi değil, Çin şimdi iyi durumda" diyor.