Çin'in Arktik 'buz ipek yolu' ilk düzenli seferini başlattı

Çin merkezli Sea Legend şirketi, Arktik'teki Kuzey Deniz Rotası (NSR) üzerinden ilk düzenli konteyner seferlerini başlattı. Ningbo-Zhoushan limanından İngiltere'nin Felixstowe limanına yapılan yolculuk, normalde 40 günden fazla süren Süveyş Kanalı rotasına kıyasla sadece 18 gün sürüyor. Ancak uzmanlar, bu rotanın çevresel felaket riskleri ve jeopolitik gerilimler nedeniyle ciddi dezavantajlar taşıdığını belirtiyor.

Rusya'nın kuzey kıyısı boyunca uzanan ve yaklaşık 5.500 kilometrelik bir kanal olan NSR, nükleer enerjili buzkıranlar tarafından açılıyor ve yalnızca sıcak aylarda seyrüsefere uygun. Küresel ısınma nedeniyle yaz aylarında deniz buzunun erimesi, bu sezonun uzamasına yol açıyor. Japonya, Güney Kore ve Hindistan da bu rotayı kullanmaya ilgi gösterirken, Çin'in kurduğu düzenli seferler rotayı ilk kez ticari anlamda işler hale getiriyor.

Ekonomik faydalar ve çevresel riskler

Sea Legend, rotanın karbon emisyonlarını yarıya indirdiğini iddia ediyor, ancak uzmanlar Arktik ekosistemindeki risklerin bu faydayı ortadan kaldırabileceğini savunuyor. Özellikle ağır fuel oil (HFO) kullanımı, 2024'te Arktik'te yasaklanmış olmasına rağmen bazı gemilerde devam ediyor. Bellona Çevre Vakfı'nın 2025 raporuna göre, HFO'nun yarattığı kirlilik, soğuk iklimde ayrışmanın zorluğu nedeniyle çok daha büyük bir tehdit oluşturuyor. Buzun içine hapsolan petrol, temizlenmesi neredeyse imkânsız hale gelebilir.

Rusya'nın NSR'deki kontrolü, uluslararası yaptırımlar ve müdahale ekiplerinin bölgeye ulaşmasındaki zorluklar, kaza durumunda ciddi sorunlara yol açabilir. Allianz'ın deniz risk danışmanı Kaptan Nitin Chopra, bölgenin uzaklığı ve lojistik desteğin eksikliği nedeniyle makine arızalarının ve karaya oturmaların daha olası olduğunu, bunun da kırılgan ekosistemde petrol sızıntısı riski yarattığını belirtiyor.

Ayrıca HFO'nun yanma ürünü olan siyah karbon, Arktik'te güneş ışığını absorbe ederek bölgenin ısınmasını artırıyor, dolayısıyla küresel ısınmayı şiddetlendiriyor.

Jeopolitik boyut ve Rusya'ya bağımlılık

NSR üzerindeki kontrol büyük ölçüde Rusya'nın elinde ve operasyonlar Rus devlet nükleer şirketi Rosatom tarafından yürütülüyor. Rusya, Ukrayna işgali sonrası Çin'e daha fazla bağımlı hale geldi; bu da Çin'in Arktik'teki etkisini artırıyor. Çin lideri Xi Jinping, 2017'de ilk kez 'Kutup İpek Yolu' çağrısı yapmıştı.

Uzmanlar, NSR'nin şu an için ekonomik açıdan kârlı olmadığını söylüyor. Yüksek işletme maliyetleri, kısa sezon ve yaptırım riskleri nedeniyle Arktik nakliyatı sınırlı kalıyor. Ayrıca rotanın büyük kısmı, uluslararası yaptırımlara takılmamak için seyreden Rus gizli filosu tarafından kullanılıyor. 2025'te bu tür yaklaşık 100 gemi uluslararası yaptırımlara maruz kalmıştı; bazıları sekiz milyon varil petrol taşıyan konvoylarla Kuzey Kutbu'na beş yüz mil mesafeden geçti.

RMIT Üniversitesi'nden lojistik profesörü Vinh Thai, çevre felaketi olasılığının yanı sıra rotanın Hürmüz Boğazı ve Süveyş Kanalı'na şu an için bir alternatif olamayacağını belirtiyor. 'Kuzey Deniz Rotası, Hürmüz Boğazı'nın yerine geçebilir mi? Kısa cevap hayır, en azından şimdilik.' diye konuştu.