Chartreuse: Fransız rahiplerin gizli likörü nasıl trend oldu?

Paris'in Belleville semtinde akşam 21.00 sularında, çoğu barın kapısında "Chartreuse bitti" tabelası asılı. Son yıllarda giderek daha fazla Parisli, Carthusian rahiplerinin gizli tarifiyle üretilen bu yoğun yeşil-sarı bitkisel likörün bir kadehini arıyor. Ancak bulmak pek kolay değil.

Chartreuse'un birden fazla türü var; farklı sertlik, renk ve fiyatlarda satılıyor. Belleville'deki La Commune adlı solcu barın çalışanları, bir gece önce son şişeyi bitirdiklerini söylüyor. Birkaç kapı ötedeki Les Triplettes de Belleville'de ise cinlerin arasında üçte biri dolu bir sarı Chartreuse şişesi göze çarpıyor. 19 yaşındaki barmen Hugo Césard, 7 avroluk bir kadeh dolduruyor.

İçki ilk yudumda anason gibi davranıyor: tatlı, rezene aromalı ve yoğun. Ardından Alp çayırlarını andıran daha karmaşık notalar ortaya çıkıyor. Lacivert etiketli versiyon yüzde 40 alkol içeriyor, yeşil versiyonun alkol oranı ise yüzde 55 civarında. Alpler'de genellikle sıcak çikolata içinde servis ediliyor; oda sıcaklığında içmek ise "çok sarhoş olmak istemiyorsanız" kabul edilemez bir davranış olarak görülüyor.

Combat adlı barda ise Chartreuse genellikle kristal kadehte soğuk servis ediliyor ya da cin, misket limonu ve maraschino kirazıyla karıştırılan The Last Word kokteylinde sunuluyor. 30 yaşındaki barmen Marie-Paule Corby, içkinin "karmaşık tadını" sevdiğini söylüyor. Dışarıda bekleyen aynı yaştaki Nour ise pek beğenmiyor: "Sadece Alpler'de içtim. Bana çok tatlı geliyor."

Pandemi sonrası talep arttı

Pigalle'deki La Cave Pigalle adlı şık şarap dükkânında çalışan Theo'ya göre genç içiciler arasındaki ilgi özellikle pandemiden sonra arttı. Aynı durum ABD'de de yaşandı; 2000'lerin başındaki zanaat kokteyl akımı sırasında Chartreuse "gizli" bir malzeme olarak öne çıktı. Kapanma döneminden sonra ise daha sıra dışı ve üst raf içkilere yönelim daha da güçlendi.

Doğu Londra'nın ödüllü barı Satan's Whiskers'ta çeşitli kokteyllerde kullanılıyor. Dorset'teki Jurassic kıyısında yer alan The Pig on the Beach ise beş farklı Chartreuse çeşidi satıyor; bunlardan 1941 tarihli Eau de Vie'nin bir ölçüsü 50 sterlin. İçki her zaman pahalıydı, ancak 2021'de Carthusian rahipleri üretimi sınırlama kararı alınca durum daha da zorlaştı. Rahipler, yaptıkları açıklamada "milyonlarca kasa üretmenin bugünkü çevresel koşullarda anlamlı olmadığını" belirtti. Bugün marka, odağını yeniden bitkisel ürünlere kaydırıyor.

Paris'teki La Cave de Belleville'de Chartreuse kıt. 46 yaşındaki içki uzmanı Remy Pousse-Vaillant, yılda 24 şişe yeşil ve 24 şişe sarı tahsisat aldıklarını söylüyor. Rafta şu an beş şişe var ve yeni siparişe kadar da öyle kalacak. Marka üretim rakamlarını açıklamıyor; yalnızca yarısını saklayıp yarısını ABD, Japonya, Avustralya ve "Alp yayını çevreleyen ülkelere" ihraç ettiklerini belirtiyor. Pousse-Vaillant'a göre dünya çapında yılda 1 milyon şişenin pek üzerine çıkılmıyor.

Chartreuse'un hikâyesi 1605'te başlıyor. Carthusian rahipleri, Dük François Annibal d'Estrées'in kendilerine bıraktığı elyazmasındaki 130 malzemeli "uzun yaşam iksirini" çözmek için bir asırdan fazla çalıştı. İlk versiyon 1838'de beyaz olarak üretildi; 1840'ta yeşil ve sarı çeşitler eklendi. Yeşil versiyon daha bitkisel, sarı ise daha tatlı. Yeşil versiyonun kolera hastalarına bile verildiği belirtiliyor.

Bugün dünyada tarifi yalnızca üç kişi biliyor ve üçü de rahip. Damıtımevinde kendilerine beş sivil yardımcı eşlik ediyor; onların kimlikleri de gizli tutuluyor.

Sosyal medyanın yeme-içme kültürünü kuşattığı bir dönemde Chartreuse'un öne çıkması şaşırtıcı değil. Göz alıcı etiketleri, fotojenik yeşil-sarı tonu ve mitolojik kökenleri, kıtlık algısıyla birleşince talebi daha da artırıyor. Pousse-Vaillant, "Yapay zekâ ve sürekli çevrimiçi olma çağında insanlar gerçek, otantik ve değişmemiş bir şey istiyor" diyor. Marka da bu görüşe katılıyor ve rahiplerin sözünü hatırlatıyor: "Dünya dönerken haç yerinde durur."