Brezilya'da seçim öncesi Yüksek Mahkeme'de kriz patladı

Brezilya Yüksek Mahkemesi, 1980'lerde demokrasiye dönüşten bu yana en büyük krizini yaşıyor. İki rakip yargıç, Ekim ayında yapılacak başkanlık seçimleri öncesinde karşı karşıya geldi. Uzmanlar, Latin Amerika'nın en büyük demokrasisi için sonuçların öngörülemez olduğunu belirtiyor.

Siyasi gerilim, Salı günü milyonlarca Brezilyalının canlı yayında izlediği Yüksek Mahkeme oturumunda patlak verdi. Yargıçlar birbirlerine hakaret ve suçlama yöneltti.

Oturumun en sert anlarında, krizin merkezindeki yargıçlardan Alexandre de Moraes, rakibi André Mendonça'ya "Bu ülkede darbe girişiminde bulunan bir siyasi grubun hizmetindesiniz!" dedi. Kısa süre sonra üçüncü bir yargıç, Gilmar Mendes, Mendonça'yı mahkemenin çalışmalarını siyasi kaos yaratmak ve Ekim seçimlerini etkilemek için kullanmakla suçladı. Mendonça da Mendes'e parmağını sallamamasını söyleyerek "Bu mahkemeye saygı gösterin!" uyarısında bulundu. Mendes ise "Saygı kazanılır, verilmez" yanıtını verdi.

Banco Master skandalı ve yargıçlar arası savaş

Oturumdaki gerilim, solcu Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile aşırı sağcı rakibi Flávio Bolsonaro arasındaki seçim mücadelesinin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Moraes, 57 yaşında ve yaklaşık on yıl önce sağcı Devlet Başkanı Michel Temer tarafından atandı. Ancak Lula ile anılmasının nedeni, Flávio Bolsonaro'nun babası eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun 2022 seçimini kaybettikten sonra darbe girişiminde bulunmaktan yargılanmasını yürütmesi. Mendonça ise Jair Bolsonaro'nun 2018-2023 döneminde atandı ve solcular tarafından eski başkanın temsilcisi olarak görülüyor. Jair Bolsonaro, başarısız darbe girişimi nedeniyle 27 yıl hapis cezası çekiyor.

Seçime üç haftadan az bir süre kala, Brezilya'nın en büyük bankacılık skandalı yargı ve siyasi krize dönüştü. Banco Master skandalı, geçen Kasım ayında çöken bankanın sahibi Daniel Vorcaro'nun São Paulo'dan Malta'ya özel jetle kaçmaya hazırlanırken federal polis tarafından tutuklanmasıyla başladı. Soruşturmalar, tutuklu bankacı ile Brezilya'nın siyasi ve yargı elitleri arasında bağlantılar olduğunu ortaya koydu. Bu isimler arasında Flávio Bolsonaro ve Moraes de var. Yüksek Mahkeme'nin diğer üyeleri ve akrabaları da Vorcaro ile bağlantılı.

Mendonça, Moraes hakkındaki soruşturmayı hızlandırmak, Vorcaro'nun Bolsonaro ailesiyle bağlantıları ve bankacının Jair Bolsonaro hakkındaki bir filmi finanse etmesiyle ilgili soruşturmayı ise yavaşlatmakla suçlanıyor. Bu ayın başında Mendonça, Banco Master soruşturmasına ilişkin bir polis dosyasını açtı. Dosyada, Vorcaro ile Moraes arasında olduğu iddia edilen WhatsApp yazışmaları ve Banco Master ile Moraes'in eşinin hukuk bürosu arasındaki 25 milyon dolarlık sözleşme kopyası yer alıyor.

Moraes, Salı günkü oturum öncesinde kendisine yönelik suçlamaları reddetti. Siyasi amaçlı "suç isnatları" ile karalandığını savundu. Ocak 2023'teki Brasília ayaklanmalarıyla sonuçlanan darbe girişiminin arkasındaki sağcı güçlerin intikam saldırısı olduğunu öne sürdü. Moraes ayrıca kendisine yönelik saldırılarda "dış aktörlerin" bulunduğunu ve bunun Brezilya seçimlerine yabancı müdahale girişimi olabileceğini iddia etti.

Seçim kampanyası çamura dönecek

Yüksek Mahkeme yargıçları Salı günü Brasília'da toplanarak Moraes hakkında soruşturma açılıp açılmayacağını görüştü. Moraes ise Mendonça hakkında soruşturma açılmasını talep etti.

Anayasa hukuku profesörü Eloísa Machado'ya göre Lula'nın skandalda hiçbir rolü yok; zira yargıcı atayan kendisi değil. Ancak kamuoyunda Lula ile Moraes arasında güçlü bir bağ olduğu düşünüldüğü için kriz Lula'nın dördüncü dönem şansını zayıflatabilir. Machado, "Zamanlama çok kötü. Aşırıcı ve demokrasi karşıtı gruplarla mücadele eden bir demokrasi için zorlu geçecek bir seçime sadece birkaç hafta kaldı" dedi.

Seçim anketleri Lula ile Bolsonaro arasında başa baş bir yarışa işaret ediyor. İkisinin 25 Ekim'deki ikinci turda karşı karşıya gelmesi bekleniyor. Siyasi analist Thomas Traumann, skandalın kampanyayı daha hızlı bir çamur atma yarışına sürükleyeceğini öngörüyor.