Bosna'da gençler seçimde değil, göç ederek oy kullanıyor

Bosna-Hersek'te pazar günü yapılacak genel seçimler yaklaşırken, ülkenin en büyük sorunlarından biri genç nüfusun yurt dışına göçü olarak öne çıkıyor. Milliyetçi olmayan partilerin destek tabanını oluşturan genç seçmenler, oy kullanmak yerine ülkeyi terk etmeyi tercih ediyor.

Başkent Saraybosna'da ekim ayının güneşli bir sabahında, göçün nedenleri ilk bakışta görünmüyor. Kentin kafeleri dolu; İsveçli futbol taraftarları takımlarının Milletler Ligi maçı için kente gelmiş. Ancak Saraybosna'nın cazibesi gençleri ülkede tutmaya yetmiyor. Göçü izleyen bir yerel kuruluşa göre, 2013 nüfus sayımında 3,5 milyon olan ülke nüfusundan, izleyen on yılda 600 binden fazla kişi ayrıldı.

Saraybosna'da 28 yaşındaki belediye meclis üyesi Timur Ilic, pazar günü kanton hükümeti için aday. Çok etnikli, milliyetçi olmayan ve liberal bir hareket olan Our Party'yi (Bizim Parti) temsil eden Ilic, ülkeye etnik milliyetçi partilerin hâkim olduğunu ve seçmene ulaşmakta zorlandıklarını kabul ediyor. "İnsanlar büyük bir değişime hazır değil" diyor. "Belirsizlikten korkuyorlar. İnsanların bu duruma neden katlandığını anlamayan ve farklı bir şey denemek için bize oy verebilecek yeni bir kuşağa ihtiyaç var."

Karmaşık yönetim sistemi seçimleri gölgeliyor

Pazar günü yapılacak seçimlerde 14 başbakan ve beş cumhurbaşkanı seçilecek. Ancak bu çok sayıda makam, son derece karmaşık bir yönetim sisteminin yansıması. 1990'lardaki savaşı sona erdiren Dayton Anlaşması ile kurulan iki güçlü bölgesel "entite" ve zayıf merkezi hükümet, başlangıçta barışı sağlamak için geçici bir çözüm olarak düşünülmüştü. Ancak bu yapı ülkedeki bölünmeleri kalıcı hale getirdi. Sırpların çoğu Republika Srpska'da (RS), Hırvatlar ve Boşnak Müslümanların çoğu ise Federasyon'da yaşıyor. Etnik milliyetçi liderlerin bu durumu değiştirmek ya da ülke dışında daha iyi bir gelecek gören gençlere seslenmek için bir teşviki bulunmuyor.

Saraybosna'da yaşayan 19 yaşındaki siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler öğrencisi Sarah Ćato, pazar günü ilk kez oy kullanma hakkına sahip. Ancak kendi yaş grubunun siyasi ana akım tarafından görülmediğini söylüyor. "Gençler nasıl oy kullanacaklarını ya da kime oy vereceklerini bilmiyor çünkü kimse bizi temsil etmiyor" diyor. Siyasetle ilgilenmemeyi 1995'te savaşın bitmesinden sonraki "tabu konu" statüsüne bağlıyor ve ortaokuldan itibaren gençlere iyi vatandaş olmanın öğretilmesi gerektiğini savunuyor.

Bosnalı çocukların ülkelerinin yakın tarihini Sırp, Boşnak ya da Hırvat olmalarına göre farklı versiyonlarla öğrenmeleri nedeniyle bunun gerçekleşme olasılığı düşük görünüyor. Nitekim RS'teki müfredatta, Lahey'deki uluslararası mahkeme tarafından soykırımdan mahkûm edilen Radovan Karadzic ve ölmüş Ratko Mladić "ulusal kahraman" olarak anılıyor.

Gençler ayrılığı aşmaya çalışıyor

Doğu Saraybosna, başkentin merkezinden kısa bir sürüş mesafesinde ancak Federasyon ile RS'i ayıran "entite hattının" diğer tarafında bulunuyor. Yol tabelaları Sırp Kiril alfabesiyle yazılı ve 23 yaşındaki Dijana Papaz'a göre gençler "savaş suçlularının duvar resimleriyle çevrili" büyüyor. Papaz, Saraybosna ile Doğu Saraybosna arasındaki bölünmeleri ve gençlerin bunları nasıl aştığını inceleyen bir sergide çalışmış. Etnik etiketleri reddeden ve kendini "Bosnalı" olarak tanımlayan Papaz, Ağustos'taki ölümünün ardından Mladić'in yüceltilmesinin hem süregelen bölünmeleri hem de değişim ihtiyacını yansıttığını kabul ediyor.

1995'ten sonra doğanlar savaşa ya da nedenlerine dair anıya sahip olmasa da ailelerinden bu konuda çok şey duyuyor. Gençlik İnsan Hakları Girişimi'nden Ajna Mešić, Bosna'nın en parlak gençlerinin sürekli göçünü evdeki baskıya da bağlıyor. "Aileler bize gitmemizi söylüyor" diyor. "Büyürken kaderim Almanya'da avukat olmaktı. Sonra lisede bir yerde özgür iradem olduğunu hatırladım. Ama çok sayıda aile savaşı boşuna yaptıklarını ve bizim de burada yaşamamızı istemediklerini söylüyor."

Saraybosna'nın tarihi belediye binası karşısında milliyetçi olmayan Sosyal Demokrat Parti'nin (SDP) seçim mitinginde genç yüzler azdı. SDP gençlik forumunun yerel şubesinin başkan yardımcısı, 23 yaşındaki Benjamin Ahmedbegovic, seçimlerin ülkenin durumunu ya da gençlerin göç eğilimini değiştirmesini beklemediğini söylüyor. "Siyasi istikrarsızlık, Bosna-Hersek'ten göçün ana nedenlerinden biri" diyor. Ahmedbegovic, insanların "kendilerinden olana oy vermesi" olgusuna dikkat çekerek, herkesin bir işi iyi yapıp yapmadığına bakmak yerine aynı etnik etikete sahip birinin iktidarda olmasını istediğini belirtiyor. Bu da seçimlerin sürpriz getirmesinin ve gitmeyi düşünen genç Bosnalıların fikrini değiştirmesinin beklenmediği anlamına geliyor.