Borneo'da kadın itfaiyeciler yangınla mücadele ediyor

Endonezya'nın Borneo adasının batı kesimindeki Sungai Putri köyünde yaşayan Irma, ağır lastik çizmelerini giyip motosikletiyle zehirli dumanla kaplı yangın bölgelerine gidiyor. 39 yaşındaki Irma, gezegendeki en zengin biyolojik çeşitliliğe sahip bölgelerden birini korumak için kurulan Endonezya'nın ilk kadın yangın söndürme ekibi Power of Mama'nın üyesi.

"Ev hanımı olduğumuz için etkilerini en çok biz hissediyoruz" diyen Irma, ekibe katılma nedenini şöyle açıklıyor: "Bir şey yapmam gerektiğini düşündüm."

Batı Kalimantan'da 10 köyden 10 ila 58 yaş arasındaki 146 kadından oluşan ekip, 2022'de YIARI adlı bir sivil toplum kuruluşu tarafından kuruldu. Üyeler yangın söndürmeden gözetleme dronu kullanımına ve toplumsal bilinçlendirme çalışmalarına kadar kapsamlı bir eğitim alıyor.

Gönüllüler her gün saat 10.00-16.00 arasında yüksek riskli bölgelerde devriye geziyor; sıcak noktaları tespit ettiklerinde koordinatları kaydedip fotoğraf çekiyor ve özel izleme uygulamasına giriyor. Ardından Orman Bakanlığı'na bağlı özel Manggala Agni tugayına haber veriyorlar.

Toplumsal önyargı ve arazi yakma geleneği

Ekip üyelerine göre işin en zor kısmı, halkı "yakarak temizleme" yönteminden vazgeçirmek. Endonezya'da yaygın olan bu yöntem, palmiye yağı gibi ürünler için araziyi ucuza ve hızlıca açmanın bir yolu olarak görülüyor. Bir diğer zorluk ise köydeki ataerkil yapıyı kırmak.

Irma, ekip ilk kurulduğunda erkeklerin "Kadınlar gerçekten devriye mi geziyor? Kadınların neden devriye gezmesi gerekiyor? Başka işiniz yok mu?" diye alay ettiğini aktarıyor. Power of Mama üyesi Suriati de "Bazen gösteriş yaptığımızı düşünüyorlar. 'Kadınlar ne bilir ki?' diyorlar" ifadelerini kullanıyor.

2023'te ekibe katılan Ratinah, palmiye yağı için arazi açan kişilere yangının zararlarını anlattıklarını söylüyor: "Araziyi temizlemenizi engellemiyoruz ama ateşi kontrol edebilir misiniz, yayılmasın? diyoruz. Dumanın çocuklarına ve ailelerine nasıl zarar verdiğini anlamalarına yardımcı oluyoruz."

Harian Kompas gazetesine göre bu yıl Kalimantan'daki binlerce sıcak nokta 57.081,33 hektar alanı yakıp kül etti. En kötü yangınlar, söndürülmesi zorluğuyla bilinen ve haftalarca yer altında yanabilen turba arazilerinde meydana geldi.

YIARI direktörü Karmele Llano Sanchez, "Turba yangınlarını söndürmek çok zor çünkü yangın yüzeyin altında" diyor. "Alevleri göremezsiniz ama yanma sürer ve çoğu zaman hafif bir esinti yangını yeniden alevlendirmeye yeter."

Bu yıl ayrıca yangınları daha da kötüleştirebilecek "süper" El Nino iklim olayına denk geliyor. Avrupa Birliği'nin yer gözlem programı Copernicus'ta kıdemli bilim insanı Mark Parrington, bu yılki eğilimlerin kötü bir yangın yılına işaret ettiğini belirtiyor.

Irma, Sungai Putri'de haziran sonundan bu yana yağmur yağmadığını, bunun da mevcut su kıtlığını derinleştirdiğini söylüyor: "Küçük hendekler ve hatta nehirler kurudu. Bu da yangınları söndürmemizi son derece zorlaştırıyor."

46 yaşındaki öğretmen Erly Marlina, 2019'daki büyük yangınları gördükten sonra ekibe katılmaya karar verdiğini anlatıyor. O yıl bir gece operasyonunda evlerin yaklaşık 100 metre yakınına kadar gelen alevleri dört-beş saatlik çalışmayla kontrol altına aldıklarını hatırlatıyor: "Gönüllü olarak kurak mevsim boyunca sürekli nöbette kalıyoruz; köylüler gerçekten bu ekibe güveniyor."

Power of Mama 2023'te Endonezya Temiz Hava Şampiyonası'nı kazanarak Borneo dışında da dikkat çekti. YIARI'dan Sanchez, "Ormanı korumak temel hedeflerimizden biri" diyor. "Bu sadece yangın söndürmekle ilgili değil. Bu kadınların daha özgüvenli hale gelmesi ve toplumdaki hak ettikleri güçlü rolü üstlenmesiyle ilgili."