Alzheimer hastası aktör Peter Marinker tek kişilik oyunla sahneye dönüyor

İki yıl önce Alzheimer hastalığı teşhisi konan İngiliz aktör Peter Marinker, 85 yaşında Londra'da tek kişilik bir tiyatro oyunuyla sahneye çıkmaya hazırlanıyor. Marinker, Samuel Beckett'in klasiklerinden Krapp's Last Tape adlı oyunu 2-5 Eylül tarihleri arasında Cockpit Tiyatrosu'nda sergileyecek.

Marinker, oyunun provalarına haziran ayında başladı. Ancak hastalığın etkisiyle art arda dört gün boyunca hiç yapılmayan provalara gitti. Alzheimer hastalığı tarihleri kafasında karıştırmıştı. Buna rağmen, hafızası tam olan bir oyuncunun bile zorlanacağı bir işi başarmaya hazırlanıyor.

Marinker, daha çok seslendirme çalışmalarıyla tanınıyor. Radyo oyunları, video oyunları ve Labyrinth ile Paddington in Peru gibi büyük bütçeli filmlerde seslendirme yaptı. Kamerada ise Love Actually filminde ABD başkanının danışmanı ve United 93'te havayolu yolcularından birini canlandırmıştı.

2023 yılında Yüzüklerin Efendisi'nin sahne uyarlamasında Gandalf'ı oynarken kendini "kapanmış" hissetti ve oyunun geri kalanında yedek oyuncu devraldı. Ardından yapılan MR taramaları ve sağlık kontrolleri sonucunda iki yıl önce Alzheimer teşhisi kondu.

Marinker durumu şöyle anlatıyor: "Bunu kabul etmek zorundaydım. Eşyalarımı kaybetmeye devam etmemin nedenini açıkladı ve kendime, tekrar tekrar yaptığım diğer aptalca şeylere gülmeye başladım."

Oyunun hazırlık süreci

Bu noktada bazı aktörler canlı izleyici önünde performans göstermenin baskısından geri çekilebilirdi. Ancak Marinker'in uzun yıllardır birlikte çalıştığı Cockpit Tiyatrosu direktörü Dave Wybrow'dan beklenmedik bir telefon geldi. Fikir, yaşlanan bir yazarın gençliğinde yaptığı kayıtları dinlediği yoğun bir tek kişilik oyun olan Krapp's Last Tape'i sahnelemekti.

Wybrow, oyunun "dinamit gibi bir gösteri ve yazı" olduğunu söylüyor. Haziran ayından bu yana provalar sürüyor ve Marinker'e fazladan pratik yapma imkânı veriliyor. Oyun boyunca sahne amiri setin yanında duracak, tiyatronun dört bir yanına otomatik kopya ekranları yerleştirilecek ve Marinker, repliklerini unutması durumunda hızlıca uyarılması için kulaklık takacak.

Wybrow, bunun Marinker'in hastalığını "gizlemek" olmadığını, demans tanısı sonrası işbirlikçi ve yaratıcı çalışmanın hâlâ mümkün olduğunu göstermek olduğunu vurguluyor.

Alzheimer ve hafıza

Alzheimer'ın çarpıcı özelliklerinden biri, hafıza kaybının tekdüze değil seçici olabilmesi. Bilim insanlarına göre, beynin temporal loblarının derinliklerindeki hipokampus çevresindeki bölgeler hastalıktan ilk etkilenenler arasında. Bu alan, yaşamda belirli olayların anıları olan epizodik anıların oluşumunda ve hatırlanmasında kilit rol oynuyor. Bu nedenle Alzheimer hastaları bir aile tatilini, bir arkadaşla yapılan konuşmayı veya birinin adını hatırlamakta zorlanabilir.

Edinburgh Üniversitesi'nden nörodejenerasyon profesörü Tara Spires-Jones, "Uzun süreli konsolide hafızada saklanan bir şeye erişmek, yeni oluşmuş anılara erişmekten genellikle daha kolaydır" diyor. Bu, bazı Alzheimer hastalarının hâlâ çay yapabilmesini, şarkı sözlerini hatırlayabilmesini veya iyi prova edilmiş bir tiyatro metnini icra edebilmesini açıklıyor.

Marinker bu oyunu daha önce de oynamıştı. İlk kez 1983'te aynı rolü üstlenmişti. Yapım ekibi, 40 yılı aşkın süre önceki performansın makaralı kayıtlarını buldu ve bunlar yeni prodüksiyona dahil edilecek. Marinker, karakterinin gençliğinin yankılarını dinlerken bu kayıtlar kullanılacak.

Oyunun dört günlük gösteriminden elde edilecek tüm gelir, Peter'a teşhis sonrası yardım eden Alzheimer's Society'ye bağışlanacak. Vakfın 2025 araştırmasına göre, demans hastalarının yüzde 42'si belirtileri nedeniyle utanç duyduğunu söylüyor. Bellek sorunu yaşayanların beşte biri, arkadaşlarının ve ailesinin tepkisinden çekindiği için doktora gitmediğini belirtti.

Alzheimer's Society'nin Londra demans destek hizmetleri müdürü Taiyaba Zeria, damgalanmanın hâlâ çok yaygın olduğunu söylüyor ve "Peter'ın yaptığı şey, teşhisin son olmadığını ve demans hastası bir kişinin hâlâ yapmaktan zevk aldığı pek çok şeyi yapabileceğini vurguluyor" diyor.

Marinker ise projeyi "harika bir son şarkı" olarak tanımlıyor: "Hastalığın erken evresindeyim, bu yüzden erken evrenin en iyisini yapmalıyım ve orta evreye mümkün olduğunca iyi hazırlanmalıyım" diyor. "Bu performanstan sağ çıkabilirim de, ölebilirim de!"