ABD'de veri merkezi tartışması ara seçimler öncesi alevlendi

ABD'de 3 Kasım'da yapılacak ara seçimler öncesinde veri merkezlerinin hızlı büyümesi ve çevresel etkileri siyasi bir tartışma konusu haline geldi. Hem Cumhuriyetçiler hem de ana muhalefetteki Demokratlar veri merkezlerinin genişlemesine karşı çıkıyor. Bu durum, kamuoyundaki tepkiyi “hastalıklı bir komplo” olarak nitelendiren ABD Başkanı Donald Trump ile muhalifleri karşı karşıya getiriyor.

Veri merkezleri, internet aramalarından e-postalara, film indirmelerinden online bankacılığa kadar neredeyse tüm internet faaliyetlerine güç sağlayan dev depo benzeri binalar. Yapay zeka patlamasının merkezinde yer alıyor ve ChatGPT ile Claude gibi hizmetleri çalıştırmak için gereken gelişmiş bilgisayar çipleri ile sunucuları barındırıyor.

Dünya genelinde 12 bin 250 veri merkezi var

Operasyonel ve henüz faaliyete geçmemiş tesisleri takip eden Data Center Map şirketine göre dünya genelinde yaklaşık 12 bin 250 veri merkezi bulunuyor. Bu sayı, 2021'de yaklaşık 8 bin olan operasyonel tesise göre önemli bir artışa işaret ediyor. Veri merkezleri en yoğun olarak ABD'de kümelenmiş durumda; ülkede 4 bin 767 tesis var. ABD'yi, İngiltere ve Almanya'nın öncülük ettiği Avrupa izliyor.

Veri merkezleri genellikle yüksek gerilim hatlarına veya soğutma için su kaynaklarına erişimin daha kolay olduğu şehirlerin yakınında konumlanıyor. Ancak büyüdükçe daha fazla tesis kırsal alanlarda inşa ediliyor. Gerçek kapasite açısından ise ABD açık ara önde; Çin ikinci sırada, Avrupa ise çok geride kalıyor. Bu farkın önümüzdeki yıllarda daha da açılması bekleniyor.

Veri merkezlerinin boyutları büyük farklılık gösteriyor; bir bahçe kulübesine sığabilecek olanlardan geniş arazilere yayılanlara kadar çeşitlilik var. Dünyanın en büyük operasyonel veri merkezinin, Çin Telekom'un İç Moğolistan'ın Hohhot kentinde işlettiği ve yaklaşık bir milyon metrekarelik alan kaplayan tesis olduğu belirtiliyor. Bu alan yaklaşık 140 FIFA futbol sahasına eşdeğer. Ancak çok daha büyük tesislerin inşaatı sürüyor.

Enerji ve su tüketimi endişe yaratıyor

Bu tesislerin yerel kaynaklar üzerindeki baskısı giderek artan bir endişe kaynağı. Uzmanlara göre veri merkezleri sistemlerini soğutmak için önemli miktarda su kullanabiliyor ve bu durum su kıtlığına yol açabilir. Dünya genelindeki veri merkezlerinin Fransa'nın tamamından daha fazla elektrik tükettiği düşünülüyor. Analizler, bu artan enerji ihtiyacının karbon emisyonlarını yükselttiğini ve yerel elektrik şebekeleri üzerinde baskı oluşturduğunu gösteriyor. Bazıları bu durumun enerji fiyatlarını artırabileceğinden endişe ediyor. Gürültü ve kapladıkları alan da kamuoyundaki tepkiyi artırıyor.

ABD'de 16 eyalet yeni tesisleri yasaklamak veya geçici olarak durdurmak için yasa önerisi sundu. Konu, kasım ayındaki ara seçimlerde önemli bir gündem maddesi olabilir. ABD dışında Meksika, Fransa, Endonezya ve İngiltere gibi ülkelerde de veri merkezlerine karşı muhalefet ortaya çıktı.

Destekçiler ise veri merkezlerinin ulusal güvenlik ve yapay zeka gelişimi için kritik olduğunu savunuyor. Ayrıca ekonomik fayda sağladıklarını, yatırım çektiklerini, vergi geliri oluşturduklarını ve inşaat gibi alanlarda iş imkanı yarattıklarını belirtiyorlar. Brookings Center'ın yakın tarihli bir raporuna göre veri merkezleri yerel istihdam yaratıyor ancak bu, sektör savunucularının iddia ettiğinden daha az. Rapora göre Amazon ve Microsoft gibi teknoloji devlerinin sahip olduğu ve işlettiği büyük ölçekli tesisler istihdam üzerinde daha olumlu bir etki yaratırken, uzaktaki kiracılara yer kiralayan tesisler daha az fayda sağlıyor.

Tartışma sürerken veri merkezi yatırımları devam ediyor. Bu yıl teknoloji sektörünün 2026'da yapay zeka altyapısına toplam 765 milyar dolar (544 milyar sterlin) harcaması, bu tutarın gelecek yıl 1 trilyon doları aşması bekleniyor. Artan çevresel kaygılar karşısında sektör alternatifler arıyor. Veri merkezlerinin uzaya veya Ay'a kurulması ve bol güneş enerjisinden yararlanılması önerilen fikirler arasında. Bazıları ise daha fazla yapay zeka işleminin bilgisayarlarımızın ve akıllı telefonlarımızın içindeki donanım tarafından yapılabileceğini, bunun da büyük veri merkezlerine ihtiyacı azaltacağını öngörüyor.