ABD'de bulut tohumlama denemesi tartışma yarattı

ABD'nin Alaska eyaletinde bulunan Homer bölgesinde, San Francisco merkezli bir girişim olan Rainmaker'ın insansız hava araçlarıyla bulut tohumlama denemesi yaptığı ortaya çıktı. Şirket, 23 Ağustos'ta gerçekleştirilen denemede üç saat içinde gökyüzünde 19 milyon ABD galonu (yaklaşık 71,9 milyon litre) su ürettiğini iddia etti. Bölge sakinlerinin büyük bölümünün denemeden haberi yoktu.

Bulut tohumlama, 80 yılı aşkın süredir kullanılan bir hava değiştirme yöntemi. Uçak ve insansız hava araçlarıyla bulutlara gümüş iyodür gibi bileşikler püskürtülerek buz kristalleri oluşturuluyor. Bu kristaller, alttaki sıcaklığa bağlı olarak yağmur veya kar şeklinde yere düşüyor. Yöntem, bulut içindeki su buharının yoğunlaşma sürecini hızlandırıyor ancak Alaska gibi dağlık veya soğuk bölgelerde ideal koşullara ihtiyaç duyuyor.

Çevre ve güvenlik endişeleri

Biyolojik Çeşitlilik Merkezi'nin Alaska direktörü Cooper Freeman, sadece bölge halkının yeterince bilgilendirilmemiş olmasından değil, aynı zamanda bulutlara püskürtülen maddenin çevre ve insan sağlığı için güvenli olup olmadığından da endişe duyuyor. Freeman, "Gümüş iyodürün çevreyi etkilemediğini doğrulamak için herhangi bir izleme yapılmamış görünüyor" dedi. Freeman, "Bir şirketin gelip bu tohumlamayı yapması su sorunlarımızı çözmeyecek ve su tasarrufuyla ilgili acil konulara çözüm bulmaktan uzaklaştırıcı bir girişim gibi görünüyor" diye ekledi.

Su güvenliği konusundaki endişeler artıyor. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, Temmuz ayında dünyanın tatlı suyu yenilenme hızından daha hızlı tükettiğini belirtmişti. Son beş yıl, küresel nehirler için 30 yılı aşkın sürenin en kurak dönemi olarak kaydedildi.

Bulut tohumlama, yağmur fırtınası yaratmadığı için su sorununa çözüm olarak yetersiz kalabilir. Örneğin Rainmaker'ın ürettiğini iddia ettiği 19 milyon galon su, 100 mil karelik bir alanda yaklaşık 0,01 inç (0,25 mm) yağışa denk geliyor. Buna rağmen 50'den fazla ülke hava değiştirme programları geliştiriyor ve yağmur oluşturma sistemleri üzerine çalışan girişimlerin sayısı hızla artıyor.

Şirketlerin savunması ve yeni yöntemler

Rainmaker'ın kurucusu ve CEO'su Augustus Doricko, gümüş iyodür kullanımının güvenliğiyle ilgili soruları yanıtlıyor. Doricko, şirketin her uçuşta 20 gram gümüş iyodür saldığını ve bunun binlerce kilometrekareye yayıldığını belirtiyor. "Yerde oluşan konsantrasyon artışı katrilyonda bir mertebesinde, ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) izin verdiği eşiğin çok altında" diyor.

Rainmaker'ın insansız hava araçları, bulutlara gümüş iyodür fişekleri bırakıyor. Yanma sırasında su parçacıkları, saatlerce donmuş bulutta asılı kalabilecek kadar küçük boyutlara ayrışıyor ve zamanla kristallere, ardından yağmura dönüşüyor. Şirket, ABD'de Idaho, Utah, Colorado gibi eyaletlerde ve Ürdün gibi Orta Doğu bölgelerinde faaliyet gösteriyor. Doricko, Ürdün'de suyun çok kıt olduğunu ve halkın haftada sadece birkaç saat suya erişebildiğini belirterek bu bölgeye yardım etmeyi ayrıcalık olarak nitelendiriyor.

Bulut tohumlama yöntemi ilk olarak 1946'da General Electric Araştırma Laboratuvarı'nda kuru buzla denendi. Bir yıl sonra gümüş iyodürün kuru buzdan daha etkili olduğu keşfedildi. Utah İklim Merkezi'nden iklim bilimci Jon Meyer, uygun koşullar altında bulut tohumlamanın yağışı yüzde 5 ila 10 artırabildiğini söylüyor. 2017'de yapılan bir araştırma, gümüş iyodürün beklenildiği gibi çalıştığını radar ve yağış ölçümleriyle ilk kez gözlemlemişti. Meyer, Rainmaker gibi şirketlerin insansız hava araçlarıyla sektöre yenilik getirmesini olumlu karşılıyor.

San Francisco'daki Recast Systems ise gümüş iyodür yerine toprakta bulunan amino asitlerden üretilen bir protein türünü deniyor. Şirketin CEO'su Olivia Li, bu yeni ajanın güvenli, biyolojik olarak parçalanabilir ve gümüş iyodürden daha yüksek verimle buz oluşturduğunu belirtiyor. Meyer, su talebinin arttığı bölgelerde bu hizmetlere yönelik talebin artacağını öngörüyor.