ABD'de akaryakıt fiyatları ara seçimler öncesi gündemde

ABD'de benzin ve dizel fiyatları, Şubat ayında ABD-İsrail ile İran arasındaki çatışmanın başlamasından bu yana iki katından fazla arttı. Bu durum taşımacılık şirketlerini, çiftçileri ve araç kullanan herkesi olumsuz etkiledi. Kritik ara seçimler yaklaşırken akaryakıt fiyatlarının düşürülmesi için çağrılar artıyor ve ABD Başkanı Donald Trump maliyetleri düşürmeye yönelik çeşitli açıklamalar yaptı. Ancak seçim gününe sadece birkaç hafta kala Trump'ın neler yapabileceği ve bunun işe yarayıp yaramayacağı belirsizliğini koruyor.

Trump'ın bu hafta bir kampanya durağında kırmızı boyalı dizel kullanımına yönelik muafiyet açıklaması, geçim sıkıntısının damga vurduğu ara seçimlerde akaryakıt fiyatlarının ne kadar önemli olduğunu gösterdi. Seçimler, yakıt, gıda ve diğer ürünlerin artan maliyetlerine ilişkin yaygın kamu endişesi ortamında yapılıyor. Seçmenler bu konuyu Trump ve partisiyle ilişkilendirerek Kasım ayında yarışacak Cumhuriyetçilerin üzerinde baskı oluşturuyor.

Anketler, Amerikalıların çoğunluğunun Trump'ın ekonomi ve İran savaşı yönetimini onaylamadığını gösteriyor. Bu durum ABD'de yüksek dizel ve benzin fiyatlarına katkıda bulundu. Orta Doğu'daki çatışmanın Hürmüz Boğazı üzerinden olağan petrol ve rafine ürün akışını aylarca fiilen durdurmasından bu yana küresel petrol arzı kısıtlandı.

Ham petrol akışı neredeyse savaş öncesi seviyelere dönmüş olsa da varil fiyatı 100 doların üzerinde seyrediyor. Sürekli yüksek petrol fiyatları dizel ve benzin üzerinde zincirleme etki yarattı. Emtia istihbarat şirketi Argus'un fiyatlandırma müdürü David Ruisard, devam eden Rusya-Ukrayna savaşının da petrol arzını etkileyerek yakıt fiyatlarını yükselttiğini belirtiyor. Ruisard, "Tahminlerimize göre dizelde galon başına yaklaşık 3 dolardan 6 dolara çıkan fiyat artışının yüzde 60'ı Hürmüz Boğazı, yüzde 40'ı Rusya-Ukrayna çatışmasıyla bağlantılı" diyor.

Oxford Economics baş ABD ekonomisti Michael Pearce, yüksek enerji fiyatlarının bu yıl enflasyondaki artışın çoğundan sorumlu olduğunu ve bunun faiz oranlarını yükselttiğini söylüyor. Pearce, "Yüksek faiz ve yüksek enerji fiyatlarının birleşik etkisi hane bütçelerini sıkıştırıyor ve firmaların maliyetlerini artırıyor" diyor.

Trump'ın attığı adımlar ve sınırları

Yakıt fiyatı takip sitesi GasBuddy'nin petrol analizi başkanı Patrick De Haan, fiyatlar yüksek seyretse de son dönemde hem benzin hem dizelde mütevazı düşüşler görüldüğünü belirtiyor. De Haan, "Bunun büyük kısmı muhtemelen Trump yönetiminin son birkaç haftada başvurduğu bazı manevralardan kaynaklanıyor" diyor.

Başkan bu hafta, arazi araçlarında kullanılan ve federal vergiye tabi olmayan kırmızı boyalı dizelin ABD karayollarında federal vergi ödenmeden kullanılmasına izin vereceğini açıkladı. Ruisard, kamyon şoförlerinin ve günlük tüketicilerin kullandığı dizel ile vergiden muaf kırmızı boyalı dizel arasındaki tek farkın boyanın kendisi olduğunu söylüyor.

Geçen hafta G7 ülkeleri, Trump'ın baskısının ardından arz endişelerini hafifletmek için stoklardan 100 milyon varil petrol ve dizel serbest bırakacağını duyurdu. De Haan, açıklamanın tek başına fiyatları bir ölçüde düşürdüğünü belirtiyor. Pearce da bunu doğruluyor ancak serbest bırakmanın yalnızca geçici bir çözüm olduğu uyarısında bulunuyor.

Trump bu hafta benzin üzerindeki federal vergiyi askıya almayı "düşündüğünü" söyledi. De Haan, başkanın ayrıca eyaletleri benzin vergilerini düşürmeye çağırdığını ve Ohio ile Georgia dahil birçok eyaletin bunu yaptığını aktarıyor. Ancak federal verginin askıya alınması veya düşürülmesi Kongre'nin işbirliğini gerektiriyor. De Haan, bunun ara seçimler öncesinde elde edilmesinin zor olabileceğini söylüyor.

De Haan, başkanın "bir başkanın çekebileceği tüm küçük kolları temelde çektiğini ve yine de fiyatların çok yüksek olduğunu" belirtiyor. De Haan, "Benzin fiyatlarını anlamlı şekilde düşürmenin tek yolu, yüksek fiyatlara neden olan jeopolitik gerilimlerden birini veya ikisini çözmek" diyor. Bu da İran'la anlaşmaya varmak ve Ukrayna ile Rusya arasında bir anlaşmaya aracılık etmek anlamına geliyor; Pearce'a göre bunlar Beyaz Saray'ın doğrudan kontrol edemeyeceği konular.

Çatışmalar çözülse bile Ruisard, Orta Doğu'daki tesislerin askeri saldırılarda hasar görmesi nedeniyle üretimin normale dönmesinin dört ila altı ay süreceğini söylüyor. Ruisard, "Tüketicilere ve sektöre mesaj şu: ne olursa olsun ve başkan bu tür bir anlaşmayı başarıyla müzakere edebilse de yüksek fiyatlar en azından bir süre daha devam edecek" diyor.