ABD ara seçimleri yapay zekâ ve veri merkezlerine desteği sarstı

ABD'de geçen hafta yapılan ara seçimler, Donald Trump'ın gündemini sarsmasa da teknoloji sektörünün siyasi gücüne yönelik önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Seçim sonuçları, yapay zekâ ve veri merkezlerinin genişlemesine karşı toplumda biriken tepkinin sandığa yansıdığını gösteriyor.

Seçimle aynı dönemde, veri merkezi (datacentre) genişlemesine sınırlama getiren çok sayıda yerel önlem oy çokluğuyla kabul edildi. Bu önlemler, elektrik tüketimi yüksek büyük veri merkezlerinin kontrolsüz büyümesini dizginlemeyi amaçlıyor. Teksas eyaletinden seçilen senatör James Talarico, bir kampanya etkinliğinde, komşu veri merkezinin ışıkları o kadar parlakmış ki oğlunun gece yarısı gündüz olduğunu sandığını söyleyen bir anneyle tanıştığını aktardı.

Piyasa tepkisi ve yapay zekâ yatırımları

Yapay zekâya yönelik olumsuz havanın, teknoloji hisselerindeki satış dalgasını yeniden başlatıp başlatmayacağı belirsiz. Ancak seçim sonuçları, piyasadaki yükselişi besleyen anlatılardan en azından birini zayıflattı: ABD'yi borçla finanse edilen veri merkezleriyle kaplama planı. Seçim öncesinde bu plan, teknolojiye talep arttıkça kaçınılmaz ve uygulanabilir görülüyordu. Oysa yüzlerce veri merkezi inşa ederken çalışanlara süper botların onların yerini alabileceğini söylemek, halkla ilişkiler açısından pek de olumlu bir tablo çizmiyor.

Kamuoyunun, yapay zekânın ekonomiye sağlayacağı faydalar için endişelerini bir kenara bırakması bekleniyordu. Ancak çoğu insan için yapay zekânın vitrini durumundaki sohbet robotlarıyla etkileşimden doğan faydalar, bariz sakıncalarla bir arada var oluyor. İnternetteki niteliksiz içerik seli, teknoloji şirketlerinin teknolojiyi her uygulamaya, platforma ve cihaza zorla yerleştirmesi gibi sorunlar bunların başında geliyor.

Seçmenler, büyük teknoloji şirketlerinin yöneticilerinin olağanüstü zenginleşmesini izlerken ortalama tüketiciler enflasyonun baskısı altında kalmaya devam etti. Bu nedenle ABD seçmeninin "yeter" deme kararı şaşırtıcı olmasa gerek. Neticede demokraside tüm işletmeler, ABD başkanının desteklediği şirketler bile toplumun çizdiği sınırlar içinde faaliyet göstermek zorunda.

Elon Musk'ın Teksas'ta milyarlarca dolar harcayarak seçmeni satın almaya çalışması, Demokratların lehine bir argüman haline geldi. Veri merkezlerine yönelik itirazların, teknoloji şirketlerini dizginleyecek daha radikal bir kamuoyu değişiminin başlangıcı olup olmadığı ise belirsizliğini koruyor. En azından muhalefetin, yapay zekânın fiziksel altyapısına yönelik hızlı yatırım temposunu yavaşlatması bekleniyor.

Ekonomistlerden uyarılar

Capital Economics'ten Joe Maher'in geçen haftaki değerlendirmesi, piyasadaki yeniden düşünme sürecinin seçimlerden önce başladığını gösteriyor: "Yapay zekâ ticaretine yönelik duyarlılık zaten kırılgandı ve ABD hisse senedi piyasası birçok geç döngü işareti veriyordu. Bu nedenle seçim sonuçları, yapay zekâ hisse senedi yükselişinin daha kalıcı biçimde sona ermesine yol açan katalizör olabilir."

TS Lombard'dan ekonomist Dario Perkins ise yakın tarihli bir notunda, gelecekte yaşanabilecek bir yapay zekâ çöküşünün ardından yazıyormuş gibi kaleme aldığı değerlendirmede, teknoloji ve finans sektörü çalışanlarının, sektör dışındaki sıradan insanların yapay zekâya pek de ilgi duymadığını fark etmediğini belirtti. Perkins, sektörün 2026 sonu itibarıyla "200 milyar dolarlık mevcut gelirle, sadece iki şirketten [Anthropic ve Open AI] gelen 1 trilyon doları aşan gelecek taahhütlerini" desteklediğini ifade etti.

Uluslararası Para Fonu (IMF) da geçen ay, yapay zekânın başarılı biçimde yaygınlaşmasının "hiper ölçekli firmaların üstlendiği devasa yatırımı gerektirmeyebileceğine" ve "potansiyel ekonomik kazançların beklenenden küçük olabileceğine" dair artan kanıtlara işaret etmişti. IMF, düşük maliyetli Çin modellerinin artan kapasitesini ve yapay zekâ sektöründe yaygınlaşan döngüsel finansmanı vurgulamıştı.

Veri merkezlerine yönelik tepki, mevcut endişelere yeni bir odak kazandırdı. Hisse senedi satışları sürse de sürdürülmese de muhalefet, yapay zekâ lobisine teknolojinin toplumlar için neler yapabileceğini kanıtlama görevini yükledi.