Zomi Frankcom ölümü: İsrail'in soruşturma ve özür reddi

Avustralyalı yardım görevlisi Zomi Frankcom, iki yılı aşkın bir süre önce Gazze'de İsrail ordusunun düzenlediği saldırıda hayatını kaybetti. Geçtiğimiz hafta İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), bu ölümle ilgili 'suç şüphesi bulunmadığı' gerekçesiyle daha fazla soruşturma yapılmayacağını duyurdu. Eski Birleşmiş Milletler (BM) savaş suçları yargıcı Geoffrey Robertson, The Guardian'daki yazısında bu kararı 'savaş hukukunun ciddi bir yanlış anlaşılması' olarak nitelendirdi ve İsrail'in özür dilememesini 'aşağılık' buldu.

Saldırının 'hata' olarak nitelendirilmesi

Frankcom ve altı meslektaşı, açlık çeken Filistinlilere gıda dağıtmak için açıkça işaretlenmiş bir insani yardım konvoyundaydı. Güzergâhın İsrail ordusuna önceden bildirildiği belirtiliyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, saldırının ertesi günü 'hata' olduğunu söylemiş, ardından iki komutan emekliye sevk edilmiş, üç asker disiplin cezası almıştı. Ancak iç soruşturmanın ardından IDF, bu hafta yaptığı açıklamada, olayla ilgili suç şüphesi bulunmadığı için soruşturmanın kapatıldığını duyurdu.

Robertson, hataların ölümcül sonuçları olabileceğini, ağır ihmal veya pervasız davranış sonucu meydana gelen ölümlerin cezai sorumluluk gerektirdiğini belirtti. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (ICC) Roma Statüsü'nün 8. maddesine göre, 'halka açık ya da insani yardım personeline yönelik saldırıların' savaş suçu sayıldığını hatırlattı. Ona göre, IDF'nin bu saldırıyı sadece 'hata' diyerek kapatması meşru bir gerekçe değil.

İsrail'in soruşturma sicili

Robertson, İsrail ordusunun geçmişte de benzer olaylarda hesap vermediğini belirtti. 2009'daki 'Dökme Kurşun Operasyonu'nda 1000'den fazla Filistinlinin öldüğünü, ancak sorumlular hakkında hiçbir iddianame hazırlanmadığını yazdı. Operasyonla ilgili 400 soruşturma başlatıldığını, ancak sadece iki askerin yargılandığını ve verilen tek mahkûmiyetin kredi kartı hırsızlığı nedeniyle yedi ay hapis cezası olduğunu aktardı.

Frankcom'un yanı sıra Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) çalışanlarının öldürülmesini de kapsayan üç vakada soruşturma açılmamasının, iki Kızılay ambulansına yönelik diğer iki saldırıda ise soruşturma izni verilmesinin çelişkili olduğunu ifade etti. Bu farklılığın, IDF'nin 'ambulansların ışıkları ve işaretleri olmadan ilerlediği' yönündeki yalanlarının, cep telefonu görüntüleri ve görgü tanıklarının ifadeleriyle çürütülmesinden kaynaklandığını savundu.

Uluslararası hukuk mücadelesi

Robertson, Avustralya'nın Zomi Frankcom'un anısını yaşatmak için ne yapabileceğini de değerlendirdi. Ailenin İsrail'de dava açması için avukat tutmasının finanse edilebileceğini, ancak zaman aşımı ve dokunulmazlıklar nedeniyle adalete erişimin zor olacağını belirtti. Ayrıca Filistin'in taraf olduğu ICC'ye başvurulabileceğini, ancak ABD'nin mahkemeyi etkisiz kılmaya çalıştığını aktardı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun ICC'yi 'yetkisini kötüye kullanmakla' suçladığını ve yaptırım uyguladığını hatırlattı.

Yazar, hükümetin İsrail'den soruşturmayı kapatma kararına dayanak olan kanıtların açıklanmasını istemesini değerlendirdi. İsrail büyükelçisinin 'bir mahkemenin cezai sorumluluk olmadığına hükmettiği' yönündeki iddiasını 'kanıtsız' olarak nitelendirdi. Robertson, 'Zomi'nin keyfi öldürülmesinin gizli ve yasadışı bir şekilde örtbas edilmesinin, burada, onun şefkati ve daha iyi bir dünya için çalışmasına adanmış bir saygıyla anılması gerektiğini' yazdı. Robertson, eski bir BM savaş suçları yargıcı ve 'World of War Crimes – Eyeless in Gaza and Beyond' kitabının yazarıdır.