Zelenski'nin Rus botları iddiasına uzmanlardan itiraz

Ukrayna'nın Rusya'nın veri merkezlerine düzenlediği saldırıların Kremlin bağlantılı bot ağlarını ciddi biçimde azalttığı iddiaları sosyal medyada geniş yankı buldu. Ancak BBC Verify'a konuşan uzmanlar, bu saldırıların söz konusu ağlar üzerinde belirgin bir etkisi olduğuna dair kanıt bulunmadığını belirtiyor.

Sosyal medyada paylaşılan iletilerde, son günlerde etki operasyonlarında büyük düşüş yaşandığı öne sürüldü. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski de pazartesi günü, "daha az bot" sayesinde internette "daha az nefret, daha az kutuplaşma ve daha az provokasyon" olduğunu söyledi.

Kremlin yanlısı anlatıları yayan ve dezenformasyon yayan Rus etki operasyonları, BBC Verify dahil araştırmacılar ve gazeteciler tarafından on yılı aşkın süredir izleniyor. Bu kampanyalar, Ukrayna savaşı gibi konularda dezenformasyonu kullanıcıların sosyal medya akışlarına taşıyor ya da Moskova'nın çıkarlarını destekleyen paylaşımlar yapıyor.

Yandex veri merkezlerine saldırılar

Ukrayna, Moskova'nın Ukrayna internet merkezlerine yönelik saldırılarına yanıt olarak 8 Ekim'den bu yana Rus teknoloji devi Yandex'in beş veri merkezinden üçünü vurdu. Perşembe günü gerçekleşen ikinci saldırı, sıkça "Rusya'nın Google'ı" olarak anılan Yandex'in hizmetlerini sürdürmekte zorlandığını açıklamasına yol açtı.

Ancak saldırıların Rus dezenformasyon operasyonlarını etkilediği yönündeki iddialar - ABD'de Make America Great Again (MAGA) hareketi ve Almanya'da aşırı sağcı AfD partisi gibi grupları destekleyen paylaşımlar yapan hesaplar dahil - teknoloji şirketi Cloudflare'in verilerinin yanlış yorumlanmasından kaynaklanmış görünüyor.

Bazı sosyal medya kullanıcıları, Yandex ağını kullanan bot etkinliğinin azaldığını gösteren Cloudflare grafiklerini paylaştı. Botlar sıklıkla sahte sosyal medya hesaplarıyla ilişkilendirilse de, web sayfalarının arama motorlarında görünmesi için taranması gibi görevleri otomatikleştirmek için de kullanılıyor. Cloudflare, verilerinin ağında barındırılan web sitelerine yapılan tüm otomatik internet isteklerini kapsadığını, bunlar arasında bilgi toplamak için siteleri tarayan botların da bulunduğunu açıkladı. Şirket, düşüşün "mutlaka sosyal medya platformlarındaki bot davranışı" anlamına gelmediğini belirtti.

Avrupa Parlamentosu'nun Çek üyesi Tomáš Zdechovský, X'te dört milyondan fazla görüntülenen bir paylaşımında "Doğrulanırsa bu anlamlı: Rus veri merkezleri vuruluyor ve çevrimiçi AfD etkinliği aniden düşüyor" dedi. Zdechovský daha sonra bunu "kesin bir gerçek olarak sunmadığını" söyledi, ancak paylaşım X profilinin en üstünde sabitlenmiş durumda.

Moskova bağlantılı etki operasyonlarını izleyen ABD merkezli dTeam araştırmacıları BBC Verify'a, "bilinen Rus hesaplarında ve bot kümelerinde hiçbir platformda trafik değişikliği" yaşanmadığını söyledi. Araştırmacılar, bu operasyonlarda yer alan bilinen grupların ofisleri "alevler içinde olsaydı bir değişiklik görürdük" diye ekledi.

BBC Verify'ın daha önce haberleştirdiği Storm-1516 ve Matryoshka gibi Kremlin yanlısı etki operasyonlarıyla bağlantılı botlar, dTeam'in BBC Verify ile paylaştığı kanıtlara göre salı günü hâlâ sosyal medyada aktifti.

Zelenski'nin ofisi BBC Verify'a, Devlet Başkanı'nın bot etkinliğindeki bir düşüşten değil "sosyal medyadaki atmosferden" söz ettiğini belirtti. Ofis ayrıca birçok sosyal medya kullanıcısından "daha az provokatif ve nefret dolu yorum bildirimi" aldıklarını ekledi.

Salgınların hizmetlere etkisi

Bağımsız internet analisti Mikhail Klimarev, BBC Rusça'ya yaptığı değerlendirmede, Cloudflare'in bir web sitesini botların mı yoksa gerçek kişilerin mi ziyaret ettiğini tespit edebildiğini, ancak bunun botların ne yaptığını yansıtmadığını söyledi. Yandex'in botları "temelde tüm interneti günde bir kez taramak" ve web sitelerini arama motoru amacıyla dizinlemek için kullandığını belirten Klimarev, şirketin büyük olasılıkla bilgi işlem kaynakları ciddi biçimde kesintiye uğradığı için bu botları kapattığını ekledi.

Yandex, bulut hizmetlerinin "sosyal medyada geniş çaplı manipülasyon, spam ve diğer uygunsuz faaliyetler" için kullanılmasının kurallarına aykırı olduğunu ve bunu ihlal eden hesapların engellendiğini açıkladı.

Yandex veri merkezlerine yönelik saldırıların Rusya'nın etki operasyonlarını etkilediği sonucuna varmak için kanıt bulunmasa da, saldırılar birçok kişi için internet hizmetlerini aksattı. İnternet izleme grubu Netblocks'un araştırma direktörü Isik Mater, BBC Verify'a Ukrayna saldırılarıyla bağlantılı kesintilerin küresel olarak "tüm kullanıcıları" etkilediğini ve "Yandex'e bağımlı web sitelerinin kısmen ya da tamamen kullanılamaz hale gelebileceğini" söyledi.