Yeni Zelanda'da sağlık sistemi seçim gündemini belirliyor

Yeni Zelanda'da Kasım ayında yapılacak genel seçimler yaklaşırken, sağlık hizmetlerindeki aksamalar seçim kampanyasının merkezine yerleşti. Ipsos'un siyasi gündem araştırmasına göre seçmenlerin yüzde 44'ü sağlığı ülkenin en önemli sorunu olarak görüyor. Sağlık, yalnızca geçim sıkıntısının ardından ikinci sırada yer alıyor.

Ülke genelinde acil servislerde aşırı yoğunluk, aile hekimine aylarca beklemek, ertelenen kanser tedavileri ve uzman hekime ulaşmada zorluklar yaygın olarak yaşanıyor. Eleştirmenler, sağlık sistemindeki kronik yetersiz finansmanın Kovid-19 salgını sırasında açıkça ortaya çıktığını ve Ulusal Parti liderliğindeki koalisyon döneminde daha da kötüleştiğini savunuyor.

Güney Adası'nda yaşayan 60 yaşındaki Jane Harrison ile 65 yaşındaki eşi çatı ustası Shaun Fitzgerald, bu durumdan doğrudan etkilenenler arasında. Fitzgerald'a omurga daralması nedeniyle Ağustos 2025'te yapılan ameliyat beklenen sonucu vermedi. Eşi, şiddetli ağrılar çeken Fitzgerald'ın yeniden acil servise başvurduğunu ancak saatlerce beklemek zorunda kaldığını anlatıyor. Harrison, son dönemde acil yardım ekiplerinin kendilerine hastanede yatak olmadığını söylediğini aktarıyor.

Sağlık çalışanları: Kapasite yetersiz

Doktorlar sendikası Association of Salaried Medical Specialists (Ücretli Tıp Uzmanları Derneği) Başkanı ve anestezi uzmanı Dr. Katie Ben, sistemin her kademesinde yatak, hemşire, doktor ve alan eksikliği olduğunu belirtiyor. Ben, son üç yılda Nelson kentinde 17 hemşirenin azaldığını, cerrahi servislerin depreme dayanıksız bir binada hizmet verdiğini söylüyor.

The Guardian'a konuşan sağlık çalışanları, güvenli bakım sağlama kapasitelerinin zayıfladığını ve birçok meslektaşlarının maaşların yüzde 30'a kadar daha yüksek olduğu Avustralya'ya gittiğini ifade ediyor. Ben, özel hastanelere aktarılan milyonlarca dolarlık fon, Māori halkının sağlık hizmetlerine erişim programlarının geri çekilmesi ve yaşlanan nüfusun artan talepleriyle birlikte iki katmanlı bir sağlık sisteminin ortaya çıktığını savunuyor. Yetişkinlerin dörtte biri aile hekimine ulaşamadığını belirtirken, acil servislere başvuran hasta sayısı rekor düzeye çıkmış durumda.

Ağustos sonunda, hükümetin göreve gelmesinden bu yana vaat edilen 2 bin yerine yalnızca 54 tam zamanlı hemşirenin işe alındığının ortaya çıkması, iktidardaki koalisyona yönelik eleştirileri artırdı. Sağlık Bakanı Simeon Brown ise sistemin ölçülebilir şekilde iyileştiğini savunuyor. Brown, acil servis hastalarının dörtte üçünün altı saatlik hedef içinde görüldüğünü, çocukluk çağı aşı oranları ile elektif ameliyat bekleme sürelerinin iyileştiğini belirtiyor. Özel hastanelere daha fazla kaynak ayrılmasının 40 bin ek ameliyat anlamına geldiğini söyleyen Brown, sistemin baskı altında olduğunu ve çok sayıda Yeni Zelandalının hâlâ çok uzun süre beklediğini kabul ediyor.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) verilerine göre Yeni Zelanda, kişi başına sağlık harcaması ve çalışan hemşire sayısında ortalamanın üzerinde; ancak hastane yatak sayısı ve doktor sayısında ortalamanın altında.

Seçim vaatleri ve beklentiler

Son 1News Verian anketinde Ulusal Parti ile İşçi Partisi yüzde 28'de eşit durumda. Sol eğilimli Yeşiller yüzde 15, Ulusal Parti'nin mevcut koalisyon ortakları ACT ve NZ First yüzde 10'ar, merkez sağdaki Opportunity partisi ise yüzde 8 oy alıyor. Ülkenin karma üyeli nispi temsil sisteminde küçük partilerin yeni hükümette denge unsuru olabileceği belirtiliyor.

Ulusal Parti, yeniden seçilmesi halinde ilaç bütçesini 604 milyon dolar artırmayı ve bu kaynağı Pasifik dışındaki dış yardımlardan karşılamayı vaat ediyor. İşçi Partisi ise sigarasız politika ile ücretsiz reçeteleri geri getirmeyi, hedefli bir sermaye kazancı vergisiyle finanse edilecek üç ücretsiz aile hekimi ziyareti sunmayı ve mezun hemşirelere iş garantisi vermeyi taahhüt ediyor. İşçi Partisi sağlık sözcüsü Dr. Ayesha Verrall, önceliklerinin koruyucu sağlık ve birinci basamak hizmetler olduğunu söylüyor.

Kuzey Adası'ndaki küçük Pahiatua kasabasında yaşayan üç çocuk annesi Abbey Bambry, bölge sakinlerinin mesai dışı doktor görmek için sık sık 45 dakika yol gidip yetişkin başına 245 dolara kadar ödeme yapmak zorunda kaldığını belirtiyor. Bambry, ciddi sağlık sorunları yaşayan arkadaşlarının mağduriyetini gördüğünü ve bu konuya gerçek çözüm vaatlerinin oyunu etkileyeceğini ifade ediyor.