Veba türü pnömonik veba nedir, nasıl bulaşır?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Sibirya'da bir veba araştırma laboratuvarında çalışan bir kişinin ölümüyle ilgili olarak Rusya'dan daha fazla bilgi talep etti. Kişinin nasıl hastalandığı henüz netleşmedi. Rus yetkililer ölüm nedenini araştırmayı sürdürürken, araştırmacıyla temas eden kişilerin tamamının pnömonik veba testinin negatif çıktığını açıkladı.

Pnömonik veba, akciğerleri etkileyen ciddi bir enfeksiyon olarak tanımlanıyor ve vebanın en virülent (hastalık yapıcı) biçimi olarak kabul ediliyor. Vebanın iki başka türü daha bulunuyor: lenf düğümlerini etkileyen hıyarcıklı (bubonik) veba ve kanı etkileyen septisemik veba. Pnömonik veba, bu türlerden birinin ilk enfeksiyonunun ardından da ortaya çıkabiliyor.

Nefes darlığı, göğüs ağrısı ve sıklıkla kan tükürme pnömonik vebanın belirtileri arasında yer alıyor. Hıyarcıklı vebaya göre daha ciddi ancak daha az yaygın görülüyor.

Dünya genelinde üç veba türünün yıllık enfeksiyon sayısı değişmekle birlikte toplam 1.000 ila 3.000 vaka olduğu tahmin ediliyor. Bu vakaların çoğu hıyarcıklı veba olup büyük bölümü Orta Afrika'da görülüyor. Rusya, Hindistan, Çin ve ABD dahil başka yerlerde de vakalar ortaya çıkıyor.

Veba nasıl bulaşır?

Veba, genellikle küçük memelilerde ve pirelerinde bulunan bir bakterinin yol açtığı bulaşıcı bir hastalık. Enfeksiyon, enfekte bir pire tarafından ısırılmak ya da enfekte bir hayvana dokunmak yoluyla alınabiliyor.

Pnömonik vebada insandan insana bulaşma da mümkün. Hasta bir kişinin öksürmesiyle havaya karışan enfekte damlacıkların başka bir kişi tarafından solunması bulaşmaya yol açabiliyor; ancak bunun için normalde oldukça yakın temas gerekiyor. Septisemik veba geçiren bir kişide enfeksiyonun akciğerlere yayılması durumunda da pnömonik veba gelişebiliyor.

Pnömonik vebanın, 14. yüzyılda Avrupa'da milyonlarca kişinin ölümüne yol açan Kara Ölüm salgınının arkasındaki ana veba türü olduğu düşünülüyor.

Oxford Üniversitesi'nde Yoksullukla İlişkili Bulaşıcı Hastalıklar Profesörü Piero Olliaro, "Vebanın kendisi ortadan kaybolmadı: hastalığa yol açan Yersinia pestis bakterisi dünyanın birçok yerinde hayvan rezervuarlarında varlığını sürdürüyor" dedi. Olliaro, yaklaşık 200 kemirgen türünün bu bakteriyi taşıyabildiğini ve rezervuarların Amerika kıtası, Avrasya ve Afrika'da bulunduğunu belirtti. Profesöre göre sporadik insan vakaları görülmeye devam ediyor; ancak yerleşik gözetim, enfeksiyon kontrol önlemleri ve etkili antibiyotik tedavisi etkiyi sınırlamak için önemli araçlar.

Birmingham Üniversitesi'nde Viral İmmünoloji Doçenti Dr. Zania Stamataki, araştırmacıların veba gibi hastalıkları inceleyebilmesinin önemine dikkat çekti. Stamataki, "Veba tarihsel bir hastalık değil. Afrika, Asya ve Amerika kıtasındaki kemirgen popülasyonlarında endemik olmayı sürdürüyor ve pnömonik formun salgınları dahil olmak üzere her yıl insan vakaları görülüyor" ifadelerini kullandı. Teşhis, aşı geliştirme ve antibiyotik direnci gözetiminin, canlı organizmayı barındıran ve inceleyen laboratuvarlar gerektirdiğini vurgulayan Stamataki, bu çalışmanın salgınlara hazırlık için hayati olduğunu söyledi.

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre pnömonik vebanın kuluçka süresi çok kısa; bazen yalnızca 24 saat. Uzmanlar, hızlı teşhis edilip tedavi edilmediği takdirde hastalığın neredeyse her zaman ölümcül olduğu uyarısında bulunuyor. Ancak tedaviye erken başlanması halinde veba antibiyotiklere iyi yanıt veriyor.

Imperial College London'da Bakteriyel Aşı Bilimi Klinik Doçenti Dr. Malick Gibani, enfeksiyonun halk sağlığına yönelik ciddi bir tehdit olarak kabul edildiğini söyledi. Gibani, "Pnömonik veba, veba hastalığının çok ağır bir biçimi. Bazı ders kitapları tedavi edilmediğinde yüzde 100 ölüm oranına sahip olduğunu söylüyor; modern çağda kesin rakamlar elde etmek zor" dedi. Antibiyotiklerle tedavi edilebildiğini, özellikle erken başlanması durumunda bunun mümkün olduğunu belirten Gibani, bu nedenle yüksek riskli temas olasılığı olan kişilere antibiyotikle temas sonrası koruma ve/veya karantina önerilebildiğini ekledi.

Rusya'daki vakada ölen kişinin pnömonik veba ile enfekte olup olmadığı henüz net değil. Rus yetkililer, testlerin "hastanın mesleki faaliyetleriyle ilişkili hiçbir mikroorganizma" göstermediğini belirten bir açıklama yaptı; dolayısıyla bu aşamada ne olduğu tam olarak bilinmiyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Washington'ın vakayı "çok güçlü" şekilde incelediğini söylerken Dışişleri Bakanı Marco Rubio alarm için bir neden olmadığını belirtti. Birleşik Krallık'taki Sağlık ve Güvenlik Kurumu (Health and Safety Authority) daha fazla bilgi istediğini, ancak Britanya nüfusuna yönelik riskin "çok düşük" olduğunu açıkladı.