Uzun tırnaklı fareler kışın burunlarını büyütüyor

İnsanlar kışın elektrikli battaniye ve yünlü çoraplarla ısınmaya çalışırken, uzun tırnaklı farelerin (long-clawed shrew) çok farklı bir adaptasyon geliştirdiği belirlendi. Bilim insanları, bu hayvanların kış aylarında burun boyutlarını artırdığını tespit etti.

Daha önce yapılan araştırmalar, bazı küçük memeli hayvanların (adi fare ve Avrupa köstebeği gibi) kışın vücut kütlesini, kafatası boyutunu ve beyin kütlesini geçici olarak küçülttüğünü, ilkbaharda ise tekrar büyüttüğünü ortaya koymuştu. Bu duruma 'Dehnel fenomeni' adı veriliyor.

Bilim insanları şimdi, uzun tırnaklı farelerde de benzer değişiklikler olduğunu ancak burun kısmında ters bir eğilim görüldüğünü açıkladı. Japonya'daki Toyo Üniversitesi'nden Dr. Yugo Ikeda, bu durumu 'ters Dehnel fenomeni' olarak adlandırdıklarını söyledi.

136 kafatası incelendi

Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayımlanan araştırmada, Ikeda ve ekibi, 1948-1988 yılları arasında Japonya'nın Hokkaido bölgesinde toplanan ve şu anda Hokkaido Üniversitesi Botanik Bahçesi'nde bulunan 136 uzun tırnaklı fare kafatasını inceledi. Ikeda, "Canlı hayvanlarda tekrar tekrar kafatası ölçümü yapmak neredeyse imkansız" dedi.

Araştırmacılar, vahşi uzun tırnaklı farelerin ilkbahar ve sonbahar arasında doğduğunu ve genellikle ikinci kışlarına ulaşamadan öldüklerini belirtti. Örnekler, bu yaşam süresinin her ayını kapsayacak şekilde sınıflandırıldı.

Yapılan 16 farklı ölçümde, bazı boyutların aya veya mevsime göre değiştiği ve bu değişimin tek tip olmadığı görüldü. Kış aylarında (Ocak-Nisan) toplanan farelerin beyin kutusu yüksekliğinin, ilk yıllarının Ağustos-Eylül aylarında toplanan genç farelerden yüzde 12 daha küçük olduğu; buna karşın burun (rostrum) yüksekliğinin yüzde 7, genişliğinin ise yüzde 6 daha büyük olduğu tespit edildi.

Ikeda, bunun "gerçek bir değişim" olduğunu, burun kemik yapısının fiziksel olarak boyut değiştirdiğini vurguladı. "Asıl benzersiz olan, kışın kafatasının diğer kısımları küçülürken burun kısmının büyümesi" dedi.

Değişim geri döndürülebilir

Ekip, bu değişimlerin geri döndürülebilir olduğunu; kışı atlatan ve ikinci yıllarında (Ağustos-Kasım) toplanan farelerde beyin kutusu yüksekliğinin daha büyük olduğunu, burun genişliğinin ise (yükseklik olmasa da) daha küçük olduğunu kaydetti.

Araştırmacılar, burun boyutundaki mevsimsel değişimin vücut sıcaklığını düzenlemeyle ilgili olabileceğini düşünüyor. Ikeda, "Burun boşluğunun genişlemesi, zengin bir damar ağı için daha fazla alan yaratır. Fare soğuk havayı soluduğunda, bu ağ havayı beynine ulaşmadan önce ısıtarak bilişsel işlevlerin korunmasına yardımcı olur" dedi. Ayrıca burun boşluğunun genişlemesinin, solucan gibi avları koklayarak bulma yeteneğini artırabileceğini ekledi.

Üçüncü bir olası açıklama olarak, burun yapısının mekanik olarak güçlendirilmesinin, yiyecek kıt olduğunda daha sert avları işlemeye yardımcı olabileceği belirtildi; ancak bu görüşü destekleyen çok az kanıt bulunduğu ifade edildi.

Ikeda, burun boyutundaki mevsimsel değişimin diğer fare türlerinde de görülebileceğini ve Hokkaido'da üç tür daha bulunduğunu söyledi. Gelecekte bu türlerde Dehnel ve ters Dehnel fenomeninin varlığını araştırmak istediklerini belirtti.