Uzmanlar: Yapay zeka İngiltere'deki belediye bütçe krizini çözemez

İngiltere'deki belediyeler, yaklaşan 4 milyar sterlinlik mali açığı kapatmak için giderek daha fazla yapay zekaya (YZ) yöneliyor. Ancak yerel yönetim uzmanları, YZ'nin 'çöküşün eşiğindeki' sistemi kurtaracak 'gümüş kurşun' olmadığı konusunda uyarıyor.

BBC Shared Data Unit'in araştırmasına göre, Birleşik Krallık'taki 218 üst düzey belediyenin neredeyse tamamı bu mali yıl içinde sundukları hizmetleri azaltacak. Bu belediyeler toplamda 3,2 milyar sterlinlik kesinti yapacak. Planlanan önlemler arasında çöp toplama sıklığının azaltılması, kültürel miras alanlarının kapatılması, otobüs seferlerinin sonlandırılması ve bir belediyenin korunaklı konut desteğini tamamen kaldırması yer alıyor.

Belediyeler yapay zekaya yöneliyor

Birçok belediye bu yıl YZ kullanarak tasarruf sağlamayı taahhüt etti. Medway Belediyesi, 'bakım planları hazırlamak' ve fatura işlemlerini otomatikleştirmek için YZ kullanacağını açıkladı. Bazı belediyeler çağrı merkezlerindeki personel sayısını azaltıp ilk soruları yanıtlamak için sohbet robotları devreye alacak. West Sussex Belediyesi, dokuz çağrı görevlisini YZ destekli bir çağrı merkeziyle değiştirerek yılda 300 bin sterlin tasarruf etmeyi umuyor.

Ancak yaşlı hakları savunucuları, yaşlıların otomatik sistemlerle etkileşimde zorlandığını söylüyor. Derby'deki YZ sohbet robotu Darcie, yerel aksanı anlamakta güçlük çektiği için şikayet almıştı. Silver Voices kampanya grubunun direktörü Dennis Reed, "Bakım desteği arayan insanlar kafası karışmış, belki acı içinde ve ilk temasta YZ kullanan çağrı merkezlerinin karmaşasına alışkın değiller. İlk temasta ihtiyaç duydukları şey sempatik bir insan sesi, robotik bir telesekreter değil" dedi.

71 yaşındaki Denise Rowley, felç geçirdikten sonra Wakefield Belediyesi'nin Carelink hizmetine bağımlı. YZ destekli çağrı merkezlerinin yaygınlaşmasından endişeli: "Yaşlılar teknolojiyle zorlanıyor. Her işiniz için bilgisayar kullanmak zorunda olmanız yeterince kötü, bir de YZ ile konuşmak zorunda kalmak... Üstelik bu YZ çağrı merkezlerinin çoğu zaten baştan hatalı bir sisteme dayanıyor."

Bakım değerlendirmelerinde etik endişeler

Belediyeler ve bakım sağlayıcıları, vaka notları yazmak, düşmeleri tahmin etmek ve bakım kayıtlarını analiz etmek için YZ kullanıyor. Ancak sosyal hizmet uzmanlarının bir kişinin ihtiyaçlarını kaydettiği ve hangi belediye desteklerinden yararlanacağına karar verdiği bakım değerlendirmelerinde bu araçların kullanılması ciddi endişelere yol açıyor. İngiliz Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği'nden Andrew Reece, "Bu, karar verme alanına giriyor ve bunun uygun olduğunu düşünmüyoruz. YZ'nin bakım değerlendirmeleri oluşturmak için kullanılması, sosyal hizmet uzmanına yardım etmek ile onun yerini almak arasındaki sınırı aşmak olur" dedi.

Derby Belediyesi, YZ tarafından hazırlanan bakım değerlendirmelerinin her zaman bir sosyal hizmet uzmanı tarafından gözden geçirildiğini söyledi. Ancak Ada Lovelace Enstitüsü'nün raporu, YZ araçlarının bakım değerlendirmelerinde sık sık hata yaptığını ve bazı hataların nihai raporlara yansıdığını ortaya koydu.

Bazı durumlarda beklenen tasarruflar nispeten küçük. Liverpool'daki çocuk sosyal hizmetlerinde YZ kullanımı 2027-28 mali yılı sonuna kadar yaklaşık 150 bin sterlin tasarruf sağlayacak. Aynı dönemde belediyenin toplam bütçe açığı 29 milyon sterlini aşıyor. Yerel Yönetim Bilgi Birimi (LGIU) Genel Müdürü Jonathan Carr-West, "Gümüş kurşun yok. YZ'den bazı tasarruflar gördük ama açıkçası sorunun boyutuna kıyasla oldukça marjinal" dedi.

Yerel Yönetim Derneği sözcüsü, maliyet ve talep baskılarının 'amansız' olduğunu belirterek, "Üç yıl içinde belediyelerin sadece yerinde sayabilmek için yüzde 25 daha fazla paraya ihtiyacı olacak. Önlem alınmazsa sosyal bakımdan güvenli sokaklara kadar insanların her gün bağımlı olduğu hizmetler aşınacak" dedi.

Konut, Topluluklar ve Yerel Yönetim Bakanlığı (MHCLG) sözcüsü, hükümetin yerel yönetimlerin YZ kullanımını zorunlu kılmadığını ancak 'baskıları hafifletmeye ve personelin daha iyi kamu hizmeti sunmasına yardımcı olabileceği' yerlerde kullanımını teşvik ettiğini söyledi.

İngiltere genelinde belediye başkanları, bakım, evsizlik ve koruma altındaki çocuklara yönelik hizmetlerin maliyetinin bütçeleri ciddi şekilde zorladığını belirtiyor. Londra ilçeleri, 2026-27'de kişi başına en fazla kesinti yapacak 10 belediyeden altısını oluşturuyor.

Carr-West, İşçi Partisi'nin son yerel yönetim reformlarının durumu iyileştirmeye başlayacağı umudunun olduğunu ancak bunun yeterli olmadığını söyledi: "Hepimiz uçuruma doğru yürüyorsak, bu ilerlemeyi biraz yavaşlattılar ama temel olarak yönünü değiştirmediler."