Rayner: İngiltere'de leasehold acente ücretlerine düzenleme geliyor

İngiltere Konut Bakanı Angela Rayner, leasehold (uzun süreli kiralama hakkı) sahiplerini "kovboy" emlak acentelerine ve gizli ücretlere karşı koruyacak yeni düzenlemeleri duyurdu. Rayner, İşçi Partisi'nin yıllık konferansında yaptığı konuşmada, hükümetin bağımsız bir düzenleyici kurum kuracağını ve "fahiş" idari ücretlere sınır getirmek için kamu istişaresi başlatacağını söyledi.

İngiltere ve Galler'de tahminen 5 milyon leasehold sahibi, evlerini satın almış olmalarına rağmen basit değişiklikler için toprak sahibine (freeholder) ödeme yapmak zorunda kalabiliyor. Rayner, evcil hayvan besleme izni için 250 sterlin, ön kapıyı değiştirmek için ise 400 sterlin talep edildiğini duyduğunu belirtti. Bu kişilerin "sadece alan, karşılığında hiçbir şey vermeyen çıkar grupları karşısında güçsüz" kaldığını ifade etti.

Yeni düzenleyici kurum ne yapacak?

Hükümet, halihazırda yeni leasehold daireleri yasaklamak için yasa tasarısı hazırlıyor. İşçi Partisi'nin 2024 seçim manifestosunda "feodal" olarak nitelendirilen bu sistemde kişi, arsaya sahip olan freeholder'dan belirli yıllar için mülkü kullanma hakkını kiralıyor. Commonhold and Leasehold Reform Bill ile bakanlar, sakinlerin binalarını toplu olarak sahiplenip yönettiği commonhold sistemine geçmek istiyor.

Rayner şimdi ise leasehold sahipleri ile fiili toprak sahipleri arasında faaliyet gösteren yönetim şirketleri ağına yöneliyor. Sektörde çok sayıda düzgün işletme olduğunu ancak bunların "çok fazla sayıda kovboy, dolandırıcı ve hilekâr tarafından gölgelendiğini" söyledi. Ev almanın heyecanını yaşayan kişilerin şirket içi hizmetlere "kandırıldığını", bunun da "şeffaflık ve hesap verebilirlik olmadan akbabaların avantaj sağlamasına" yol açtığını ekledi.

Rayner, "Bu kovboyları dizginlemek için bağımsız bir düzenleme getireceğiz" diyerek emlak acenteleri için bağımsız bir denetleyici kurum kurulacağını açıkladı. Yeni düzenleyici, davranış standartları ve şikâyetlerin usulünce ele alınması gibi uygulama kuralları belirleyebilecek; emlak acentelerinin lisans alması zorunlu olacak. Standartları ihlal edenlerin lisansları düzenleyici tarafından iptal edilebilecek. Emlak komisyoncularının (estate agent) bu kapsama girip girmediği ise belirsizliğini koruyor. Hükümet değişiklikleri "mümkün olan en kısa sürede" hayata geçirmek istediğini bildirdi.

İzin ve idari ücretlere sınır

Yeni yasama ile leasehold sahiplerinin toprak sahiplerine ödediği izin ve idari ücretlere üst sınır getirme yetkisi oluşturulacak. Bu sınırlar, mülklerinde görsel değişiklik yapmak veya bina güvenlik sertifikası gibi belgeler talep etmek için ek ücretlerle karşılaşabilen freehold ve özel yönetimli mülkleri kapsayacak. Sınır oranlarına karar vermek için kamu istişaresi başlatılacak.

Bu düzenlemeler, İngiltere ve Galler'deki leasehold sahiplerinin yıllık ödediği ground rent (arsa kirası) için daha önce duyurulan 250 sterlinlik üst sınıra ekleniyor. Yaz aylarında başbakan değişikliği sırasında bu çalışma durmuştu. Hükümet, ground rent sınırının 2028 sonunda yürürlüğe girmesini beklediğini açıklamış olsa da milletvekilleri bunun 2027 sonuna çekilmesini istiyor. Rayner, ground rent'i "önce sınırlayıp sonra tamamen kaldıracağını" söyleyerek sınırın ötesine geçebileceğine işaret etti.

Konuşmasında Rayner, hükümetin gelecek seçimlere kadar İngiltere'de 1,5 milyon konut inşa etme hedefine değinmedi. Bu ayın başlarında bu hedefe ulaşmanın yalnızca "zayıf bir ihtimal" olduğunu kabul etmişti. Geçen hafta bakanlar, İngiltere'de ilk kez ev alacaklara yüzde 2,5 peşinatla yardımcı olacak yeni "Your First Home" politikasını duyurdu; bu, 2013'te Muhafazakârlar döneminde başlatılan Help To Buy benzeri bir program. Rayner ayrıca boş evleri devralma konusunda yerel yönetimlerin yetkilerini güçlendirmeyi ve evsizlikle mücadeleyi planladığını belirtti. Muhafazakârlar ise bunu İşçi Partisi'nin konut hedefine ulaşma çabası olarak "umutsuz" bir girişim diye eleştirdi.