Polonya savunma harcamalarını hızla artırıyor: ekonomiye etkisi ne olacak?

Polonya, savunma harcamalarını gelişmiş ülkeler arasında en hızlı artıran ülkelerden biri haline geldi. Varşova'nın Vistül nehri kıyısındaki Czosnów köyünde geçen ay açılan yüksek teknolojili silah tesisinin bulunduğu alan iki yıl öncesine kadar mısır tarlasıydı. Ülkenin savunma bütçesi, Rusya'nın Ukrayna'ya asker göndermesinden bu yana GSYH'ye oranla yüzde 2,2'den bu yıl yüzde 4,8'e çıktı. Bu, 53 milyar dolara (39,8 milyar sterlin) denk geliyor ve Almanya, Fransa ile İtalya'nın ardından AB'de dördüncü en yüksek rakam.

Avrupa çok uluslu silah grubu MBDA'nın Polonya iştiraki MBDA Polska'nın genel müdürü Jim Price, "Polonya ihtiyaçlarını karşılamak için herkesin iki kat hızlı hareket etmesi gerekti" dedi. Eski bir Kraliyet Deniz Piyadesi olan Price, Polonya'nın silah ithal etmekten yerli üretime geçtiğini belirtti. "NATO'nun doğu kanadını savunma ihtiyacı ortaya çıktığında, göz açıp kapayıncaya kadar hareket edebilmeleri gerekiyordu. Biz de ülkede yatırım yapıp tesis kurmaya karar verdik" diye konuştu.

Savunma harcamaları ekonomi politikasıyla iç içe

Varşova'daki Dışişleri Bakanlığı'nda konuşan Dışişleri Bakan Yardımcısı Marcin Bosacki, Rus saldırganlığının Polonya hükümetinin ekonomik kalkınma ve AB ile NATO müttefikleriyle işbirliği planlarını güçlü biçimde etkilediğini söyledi. Bosacki, askeri hazırlık amacıyla ekonomik bağların güçlendirilmesinin Putin'i NATO'ya saldırmaktan caydıracağını savundu: "Putin'in anladığı tek şey dayanışma ve güç. Ne kadar birlik ve güçlü olursak, Rusya'nın NATO üyelerine yönelik saldırgan provokasyonlarının sonuç verme olasılığı o kadar azalır."

Diplomatik kaynaklar Rusya'nın geri adım atmasının zor olduğunu düşünüyor, bu da NATO'nun askeri hazırlık gösterilerini kritik hale getiriyor. Polonya, 1980'lerde Gdańsk tersanesindeki grevlerden doğan Solidarność (dayanışma) hareketinin komünizmden geçişin yolunu açmasından bu yana ekonomik bir mucize yaşadı. Yaşam standartları 1990'ların ortasında AB ortalamasının yüzde 40'ıyken geçen yıl yüzde 81'e çıktı. 2004'te AB üyeliği ve yeni yollar, demiryolları ile verimliliği artıran altyapıya harcanan Brüksel fonları da yardımcı oldu. Yıllık üretim geçen yıl 1 trilyon doları (755 milyar sterlin) aştı.

Ancak savunma patlamasının maliyeti var. Polonya'nın gelecek yıl GSYH'nin yüzde 7,1'i ile AB'nin en büyük bütçe açığını vermesi bekleniyor. Geçen hafta Moody's, ülkenin uzun vadeli egemen kredi notunu 2002'den bu yana en düşük seviyeye indirdi. ING Bank ekonomisti Leszek Kąsek, "Bu yol sürdürülebilir değil. Polonya büyüme hikayesini koruyabilir mi ve siyasetçiler buna uyum sağlamaya hazır mı?" diye sordu.

Yerli üretim ve siyasi gerilim

Polonya, AB'nin Safe programı kapsamında 44 milyar euroluk (38 milyar sterlin) savunma yatırım kredisinin en büyük tek dilimini aldı. Hükümet bunun yaklaşık yüzde 90'ını devlet savunma holdingi Polska Grupa Zbrojeniowa (PGZ) öncülüğündeki yerli sanayiye yönlendirme sözü verdi. Ancak kapasite yarışı ABD'li silah üreticilerinin de kazanç hanesini dolduruyor. Polonya, İngiltere dahil uluslararası ortaklarla yerli üretim üssünü geliştirmek için anlaşmalar yapıyor. İngiliz savunma grubu Babcock, PGZ ile yeni fırkateyn filosu inşa ediyor; ilk gemiyi Başbakan Donald Tusk bu yaz denize indirdi. BAE Systems ise PGZ iştiraki Mesko ile Katowice yakınlarında topçu fabrikası kuruyor. Polonya 2028'e kadar üç yeni mühimmat fabrikası planlıyor. Tusk, geçen yıl 155 mm top mermisi üretiminin 5 binden 30 bine çıkarıldığını, iki yıl içinde yıllık 200 bine ulaşılmasının hedeflendiğini açıklamıştı.

Ancak savunma yatırımları siyasi kutuplaşmayı da artırıyor. Gelecek yıl yapılacak genel seçim öncesinde ülke savunması, Ukrayna'ya destek ve AB ilişkileri siyaseten yüksek gerilimli konular arasında. Bu yıl Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, sağcı partilerin desteğiyle Başbakan Tusk'un AB yanlısı hükümetinin Safe kapsamındaki kredilere erişmesini engellemeye çalıştı. Dışişleri Bakanlığı dışındaki "Barış için Polonyalılar" mitinginde protestocular AB karşıtı pankartlar taşıdı.