Polise dava açılmasını engelleyen karara itiraz girişimi

İngiltere'de bir grup milletvekili, polisin ağır soruşturma hatalarına karşın kendisine dava açılmasını engelleyen bir mahkeme kararını geri çevirmek için parlamentoya değişiklik önerisi sundu. Milletvekilleri, bu kararın suç mağdurları için "yıkıcı sonuçlar" doğuracağını belirtiyor.

Söz konusu karar, 2025 yılında Temyiz Mahkemesi (Court of Appeal) tarafından İngiltere ve Galler için verildi. Karara göre polis memurları, hem tanık olarak hem de ceza soruşturmaları sırasında yaptıkları işlem veya açıklamalar nedeniyle hukuki olarak dokunulmazlık taşıyor.

Muhafazakâr Parti'den Andrew Mitchell ve İşçi Partisi'nden Jess Phillips, önümüzdeki hafta parlamentoda görüşülecek bir yasa tasarısına, bu kararın etkisini tersine çevirmeyi amaçlayan bir değişiklik önerisi verdi. Öneri, Salı günü tartışılacak.

Değişiklik, polis memurlarının tanık olarak görev yaptığı durumlar dışında, ceza yargılamasına hazırlık kapsamındaki eylemleri için dokunulmazlığın uygulanmamasını öngörüyor. Bu kapsama, polisin delil uydurduğu, dürüst olmadığı, ihmalkâr davrandığı veya mağdurlara ilişkin gizli bilgileri sorumsuzca ifşa ettiği durumlar da giriyor.

Kararın çıkış noktası: ağır bir aile içi şiddet vakası

Karar, ağır aile içi şiddet mağduru bir kadının başvurusu üzerine alındı. Kadın, kendisine şiddet uygulayan kişiden kaçarak gizli bir sığınma evine yerleşti. Ancak Sussex Polisi, kadının yeni adresini, gizliliğini yeterince belirtmeden Crown Prosecution Service'e (CPS - İngiltere ve Galler'de kamu davalarını yürüten savcılık kurumu) gönderdiği dosyaya ekledi. Bir CPS avukatı, daha sonra mahkemedeki bir kefalet duruşması sırasında kadının adresini açıklayarak bu bilgiyi eski eşine ifşa etti. Kadın bu nedenle yeniden kaçmak zorunda kaldı.

Kadın, adresinin ifşa edilmesiyle güvende olması gereken yerin "artık hiç güvenli hissettirmediğini" söyledi. Yaşadıklarının ve güvenlik duygusunu yitirmesinin etkisini hâlâ sürdürdüğünü belirtti.

Mağdur, hem polise hem de CPS'ye karşı dava açtı. İhmallerinin kendisini hayatından endişe eder hale getirdiğini, evini terk etmek zorunda bıraktığını, gelir kaybına uğrattığını ve psikiyatrik bir rahatsızlık geliştirmesine yol açtığını öne sürdü. Davası önce reddedildi, temyizde yeniden açıldı, ardından tekrar düşürüldü.

Davadaki kilit soru, olaydan kimin hukuken sorumlu tutulabileceği ve kimin yasal dokunulmazlıktan yararlanacağıydı. Tanıklar ve avukatlar, mahkemede söyledikleri sözler için "temel dokunulmazlık" (core immunity) adı verilen korumaya sahip; böylece mahkemede serbestçe konuşabiliyorlar.

Temyiz Mahkemesi kararı bu dokunulmazlığı daha da genişletti. Karara göre dokunulmazlık, olası bir kovuşturmaya yol açan soruşturmanın parçası olan işlem veya açıklamalar da dahil olmak üzere çok geniş bir polis faaliẏeti alanını kapsıyor.

Bu nedenle ağır insan hakları ihlalleri ve veri ihlalleriyle ilgili davalar dahil olmak üzere çoğu hukuki talep bu dokunulmazlık nedeniyle engelleniyor. Haksız addedilebilecek davranışlar için herhangi bir istisna bulunmuyor.

Polis memurları hâlâ ceza mahkemelerinde yargılanabiliyor ve polis disiplin süreçleriyle hesap verebiliyor.

Ali Kololo davası ve diğer itirazlar

Mitchell ve Phillips'in değişiklik önerisi, polisin ceza yargılamasına hazırlık niteliğindeki eylemleri için tanık olarak hareket ettiği durumlar dışında dokunulmazlık uygulanmamasını öngörüyor. Öneri, belirli ağır hataların bulunduğu davaları da kapsıyor.

Mitchell, BBC News'e yaptığı açıklamada, Temyiz Mahkemesi kararıyla oluşturulan "polis görevi kötüye kullanma dokunulmazlığının" son derece endişe verici olduğunu söyledi. "Bu hukuki boşluğu kapatmazsak mağdurlar için yıkıcı sonuçlar doğar" dedi.

Mitchell, Ali Kololo davasını örnek göstererek Kololo'nun hayatının "büyük ölçüde Metropolitan Polisi tarafından sağlanan haksız bir mahkûmiyetle mahvedildiğini" belirtti.

Kenyalı bir odun kesicisi olan Ali Kololo, 2011'de Kenya'da iki İngiliz turiste saldıran bir çeteye yardım etmekten haksız yere suçlu bulunarak 11 yıl hapis yattı. Saldırıda turistlerden biri öldürüldü. Kololo, Kenya'da görülen davada ölüm cezasına çarptırıldı. Davada savcılık tanığı olarak ifade vermeye çağrılan üst düzey bir Metropolitan Polisi yetkilisinin kilit bir delili atladığı belirtiliyor.

İnsan hakları örgütü Reprieve'in temsil ettiği Kololo, Metropolitan Polisi'ne dava açtı. Polis teşkilatı, davayı savunurken temel dokunulmazlık hukuki ilkesine dayanacağını açıkladı. Bu tutumun Temyiz Mahkemesi kararıyla güçlenmesi bekleniyor.

Metropolitan Polisi sözcüsü, sürmekte olan hukuk davası hakkında yorum yapmayacaklarını, ancak düşüncelerinin Kololo, suçun mağdurları ve aileleriyle olduğunu söyledi.

Centre for Women's Justice'dan (Kadın Adaleti Merkezi) Kate Ellis, BBC'ye yaptığı açıklamada polis teşkilatlarının artık "bir ceza soruşturmasında yapılan ciddi hatalardan hukuken hiç sorumlu tutulamayacaklarını" öne sürebileceğini belirtti. Ellis, bunun bir "hesap verebilirlik boşluğuna" yol açabileceğini, tecavüzcüleri, takipçileri veya aile içi şiddet uygulayanları soruşturmada başarısız olan polis teşkilatlarının "hatalarının sonuçlarına katlanmayacağını" söyledi.

Hükümet sözcüsü ise şu açıklamayı yaptı: "İçişleri bakanı ve adalet bakanı, polislik liderleri, memurlar, mağdurlar ve ailelerinin mevcut sistemin amacına uygun olmadığına dair uzun süredir devam eden endişeleri üzerine polisin hesap verebilirliğine ilişkin bir inceleme başlattı. Polisin nasıl ele alınacağına dair her türlü değişiklik, bu incelemenin daha geniş bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir."

Sussex Polisi ve Ulusal Polis Şefleri Konseyi (National Police Chiefs Council) şu aşamada yorum yapmayı reddetti.