Okuma alışkanlığının kaybı demokrasiyi tehdit ediyor

The Guardian yazarı John Harris, Birleşik Krallık'ta okuma alışkanlığının hızla gerilediğini ve bunun demokrasi için ciddi bir tehdit oluşturduğunu yazdı. Harris'e göre, insanların bilgiye erişim biçimi değişirken, olayları bağlamına oturtma ve analiz etme becerisi zayıflıyor.

Harris, yazısında Dover ve Portsmouth limanlarında düzenlenen maskeli gösterilere değindi. YouGov'un geçen hafta yayımladığı ankete göre, 18-24 yaş arası katılımcıların %53'ü bu gösterilerin "meşru bir protesto biçimi" olup olmadığı konusunda görüş belirtmedi. Tüm yaş gruplarında ise katılımcıların %43'ü olaydan haberdar değildi veya konuyu takip etmiyordu.

Okuma oranlarındaki düşüş ve dijital çağ

Yazıya göre, Birleşik Krallık Ulusal Okuryazarlık Vakfı'nın (National Literacy Trust) çocuklar ve gençler üzerine yaptığı araştırmada, boş zamanlarında okumaktan keyif aldığını söyleyenlerin oranı %36 azalarak kayıtlardaki en düşük seviyeye indi. 2024'te The Guardian'ın aktardığı Reading Agency anketine göre yetişkinlerin %35'i kendini "okumayı bırakmış" olarak tanımlıyor; yani daha önce düzenli okuyan bu kişiler artık nadiren ya da hiç okumuyor.

The Atlantic dergisinin yakın zamanda yayımladığı bir yazıda Rose Horowitch, "okuryazar dönemin sözlü ve dijital çağlar arasında kısa bir ara dönem olarak kalacağını" savundu. Amerikan Sanat ve Bilimler Akademisi'nde program direktörü olan bir yetkili, lise öğrencileriyle yaptığı odak gruplarında öğrencilerin çoğunun okumayı "yabancı bir pratik" olarak gördüğünü aktardı.

Yazıda, Birleşik Krallık'ta 2009-2019 arasında 320'den fazla gazetenin kapandığı belirtiliyor. Kitaba göre, "hayatı hiç haberle temas kurmadan sürdürmek giderek daha mümkün hale geliyor".

Ekran çağı ve siyaset

Harris, bilgiyi yalnızca telefon ekranlarından alan kişilerin, öfkeli, paranoyak ve görsel açıdan şok edici içeriklere daha açık hale geldiğini belirtiyor. Yazıya göre ABD Başkanı Donald Trump da bu eğilimin bir örneği: Trump'ın ilk dönemindeki bir ekonomi danışmanı, kendisinin "tek sayfalık notları bile okumadığını" söylemişti.

Harris, Trump'ın önerdiği 5.000 dolarlık seçim vaadini ve Ulaştırma Bakanı Sean Duffy'nin otomobillerdeki start-stop düğmelerinin kaldırılmasına yönelik açıklamalarını, kanıta dayalı olmayan siyasi iletişim örnekleri olarak değerlendirdi.

Yazı, James Marriott'un "The New Dark Ages: The End of Reading and the Dawn of a Post-Literate Society" (Yeni Karanlık Çağlar: Okumanın Sonu ve Okuryazarlık Sonrası Toplumun Şafağı) adlı kitabına dayanıyor. Harris, Marriott'un "Kitlesel okuryazarlık yakın bir olgu. Kitlesel demokrasi de öyle. Birinin diğeri olmadan ayakta kalıp kalamayacağını bilmiyoruz" sözlerini aktarıyor.

Yazıya göre, ekranlarda faşist görünümlü gruplar, popülistler ve nefret söylemi yayan içerik üreticileri; akrobatik kaykaycılar, metroda kavgalar ve numara yapan köpeklerle aynı akışta yer alıyor. Bu durum, söz konusu grupların bağlamdan koparılmasına ve normalleşmesine yol açıyor. Harris, geçmişi tekrarlayan bir geleceğe doğru ilerlendiğini, ancak bu kez yakılacak kitap bile olmayacağını çünkü insanların artık okumayı bıraktığını ifade ediyor.